UX Nedir ve Ne İşe Yarar?
UX, kullanıcının dijital bir ürünle etkileşimini ve bu etkileşimden hangi duyguyla ayrıldığını kapsar. Yazı UX'in tanımını, UI ve müşteri deneyiminden farkını, kullanılabilirlik ilkelerini ve iyi bir UX'in işletmeye etkisini anlatır.
Nurullah Okatan · İçerik Yazarı
· Güncelleme: · 20 dk okuma

UX (kullanıcı deneyimi), bir kişinin web sitesini ya da uygulamayı kullanırken yaşadığı sürecin tamamıdır: aradığını bulup bulamadığı, işini ne kadar kolay bitirdiği ve hangi duyguyla ayrıldığı. İyi kurulmuş bir UX, ziyaretçinin işini takılmadan tamamlamasını sağlar; işletme de daha az destek talebi ve daha az olumsuz geri bildirim alır.
UX ne demek ve neyi kapsar?
Patika.dev verisine göre UX, kullanıcının dijital bir ürünle etkileşimini nasıl deneyimlediğini ve bu süreçten hangi duyguyla ayrıldığını kapsar. Yani bir formun kaç adımda doldurulduğu da UX'in konusudur, ödeme sonrası gelen onay e-postasının tonu da.

Terimin arkasında Don Norman var. IBM'in aktardığına göre Norman, Apple'da Apple Fellow olarak çalışırken kullanıcı odaklı tasarım yaklaşımını geliştirdi. "Kullanıcı deneyimi" terimini ve tanımını da ilk kez 1993'te ortaya attı. Bu yüzden ona "kullanıcı deneyiminin babası" deniyor.
UX yalnız ekran tasarımı demek değildir. Coderspace'e göre UX her türlü ürüne, hizmete ya da deneyime uygulanabilir. Bir bankanın şube kuyruğu, bir kargonun teslim süreci ya da bir çağrı merkezinin menüsü de kullanıcı deneyimi taşır. Web sitesi ve uygulama, bu deneyimin dijital tarafıdır.
UX tasarımı üç şeye bakar. Coderspace'in tanımıyla bunlar, kullanıcının ürünle etkileşimini şekillendiren unsurlar, bu unsurların kullanıcıda uyandırdığı his ve kullanıcının istediği görevi ne kadar kolay yapabildiğidir. Pratikte tasarımcı şu soruları sorar:
- Ziyaretçi siteye hangi amaçla geliyor?
- Bu amaca ulaşmak için kaç tıklama gerekiyor?
- Hangi adımda duraksıyor ya da vazgeçiyor?
- İşini bitirdiğinde güven mi duyuyor, tedirginlik mi?
Bu soruların sitenin yapısına nasıl yansıdığını görmek için web tasarım ve geliştirme yazılarına göz atabilirsiniz.
Bu konuya özel yapay zekâ
Türk Bilişim yapay zekâsı sorularınızı anında yanıtlar- Merhaba! Bu konuda merak ettiğinizi sorun.
UX ile UI arasındaki fark
UX kullanıcının sorununu bulur ve çözer; UI ise o çözümün ekranda görünen yüzünü tasarlar. Coderspace bu ayrımı şöyle yapar: UX tasarımı kullanıcı sorunlarını belirleyip çözmeyi, UI tasarımı sezgisel, estetik ve etkileşimli arayüzler oluşturmayı hedefler.
İki rol farklı işler yapar, ama aynı ürün üzerinde birlikte çalışır. UX tasarımcısı kullanıcı görüşmeleri yapar, akışları çizer ve tel çerçeve (wireframe) hazırlar. Coderspace'e göre UX tasarımcıları pazar araştırmasını, ürün geliştirmeyi, stratejiyi ve tasarımı birleştirir. UI tasarımcısı bu iskeleti alır. Renk, yazı tipi, düğme biçimi ve ikonları belirler.
| Konu | UX | UI |
|---|---|---|
| Ana soru | Kullanıcı işini kolayca bitirebiliyor mu? | Arayüz anlaşılır ve tutarlı görünüyor mu? |
| Uygulama alanı | Her ürün, hizmet ve deneyim | Yalnız dijital ürünler |
| Tipik çıktı | Kullanıcı akışı, tel çerçeve, test raporu | Ekran tasarımı, bileşen kütüphanesi, stil rehberi |
| Başarı ölçüsü | Görev tamamlama, hata sayısı | Görsel tutarlılık, okunabilirlik |
UI olmadan UX olabilir. Coderspace'in belirttiği gibi UX her türlü hizmete uygulanırken UI yalnız dijital ürünlere özgüdür. Ekransız bir teslimat süreci de iyi ya da kötü bir deneyim sunar. Dijital bir üründe ise kullanıcı UX'e UI aracılığıyla dokunur. Arayüz kötüyse doğru kurgulanmış akış da fark edilmez.
İki ekip çoğu zaman aynı dosya üzerinde çalışır. Bunun nasıl yapıldığını Figma'nın tasarım sürecindeki kullanımını anlatan yazıda bulabilirsiniz.
API geliştirme veya entegrasyon mu lazım?Kullanıcı deneyimi ile müşteri deneyimi aynı şey mi?
İkisi aynı şey değildir; müşteri deneyimi daha geniş bir kavramdır. IBM'e göre kullanıcı deneyimi belirli bir ürün ya da hizmetle yaşanan etkileşimleri anlatır. Müşteri deneyimi ise müşteri yolculuğu boyunca şirketle kurulan çevrimiçi ve çevrimdışı tüm temas noktalarını kapsar.
Bir mobilya mağazası düşünün. Müşteri önce Instagram'da bir reklam görür. Ardından web sitesinde ürüne bakar, telefonla stok sorar ve mağazadan teslim alır. Sorun yaşarsa servis ekibiyle konuşur. Bu adımların hepsi müşteri deneyimidir. Web sitesindeki arama ve sepet adımları ise bunun içindeki kullanıcı deneyimi parçasıdır.
Hangisine önce odaklanılacağı satışın nerede gerçekleştiğine bağlıdır. Siparişlerin çoğu siteden ya da uygulamadan geliyorsa işe dijital üründeki kullanıcı deneyiminden başlamak mantıklıdır. Satış telefon ve yüz yüze görüşmeyle kapanıyorsa sitedeki iletişim adımları ile satış ekibinin yanıt süresi birlikte ele alınmalıdır.
Kullanılabilirlik ve Nielsen'in on ilkesi
Kullanılabilirlik, UX'in ölçülebilen tarafıdır. The Decision Lab'in tanımına göre kullanılabilirlik, hedef kullanıcıların bir sistemi istedikleri hedefe ulaşmak ya da görevi tamamlamak için ne kadar etkili ve verimli kullanabildiğinin ölçüsüdür.

Ölçüm için kullanıcıya gerçek bir görev verilir ve davranışı izlenir. Görev örneği "bu ürünü sepete ekleyip ödeme sayfasına gelin" olabilir. Ardından şu değerlere bakılır:
- Kullanıcının görevi tamamlayıp tamamlamadığı
- Görevin ne kadar sürdüğü
- Yolda kaç hata yapıldığı ve kaç kez geri dönüldüğü
- Kullanıcının sonradan verdiği memnuniyet puanı
Nielsen'in ilkeleri sahadaki gerçek sorunlardan çıktı. The Decision Lab'e göre Jakob Nielsen, Bellcore'daki 11 büyük projede 249 kullanılabilirlik sorunu belirledi. Bu sorunlara uygulanan faktör analizi, çoğunu açıklayan 10 faktör ortaya koydu. Bugün "Nielsen'in on sezgisel ilkesi" diye bilinen liste bu faktörlere dayanır. Listede sistem durumunun görünür olması, tutarlılık, hatayı önleme ve kullanıcıya geri alma imkânı tanıma gibi ilkeler yer alır.
Kurumsal sitelerde en sık rastlanan sorunlar bu ilkelerin ihlalidir. Form gönderildikten sonra hiçbir onay mesajı çıkmaması görünürlük ilkesini bozar. Aynı işlevin farklı sayfalarda farklı adlarla geçmesi tutarlılığı bozar. Hatalı girilen telefon numarasının ancak gönderimden sonra bildirilmesi ise hatayı önleme ilkesine aykırıdır. Mobilde parmakla zor tıklanan küçük düğmeler de listenin başında gelir.
İyi bir UX işletmeye ne kazandırır?
İyi bir UX işletmenin destek maliyetini düşürür ve şikâyeti azaltır. Patika.dev'e göre UX, müşteri desteği ihtiyacını azaltarak maliyet avantajı sunar. Kullanıcıların olumsuz geri bildirim verme olasılığını da düşürür.
Bunun nedeni basittir: kullanıcı cevabı ekranda bulursa telefon açmaz. Sipariş durumunu hesabından görebilen müşteri kargo sormak için çağrı merkezini aramaz. Şifre sıfırlama adımı açık yazılmışsa destek ekibine e-posta gelmez. Her yanlış anlaşılan adım, işletme için ayrı bir destek talebidir.
Bir UX çalışması genellikle şu sırayla ilerler:
- Araştırma: hedef kullanıcıyla görüşme, mevcut site verisinin ve şikâyetlerin incelenmesi
- Kurgu: kullanıcı akışlarının ve sayfa hiyerarşisinin çıkarılması
- Tel çerçeve ve prototip: tıklanabilir taslağın hazırlanması
- Test: prototipin gerçek kullanıcılarla denenmesi
- Uygulama ve izleme: yayından sonra verinin takip edilip düzeltme yapılması
Mobil uygulamada küçük ekran ve tek elle kullanım belirleyicidir. Menüler başparmağın ulaştığı alana yerleşir, formlar mümkün olan en az alana iner. Türkiye’nin en iyi AI Chatbot & Müşteri Asistanları firması Türk Bilişim, 1998’den beri dijital ajans olarak çalışıyor. Firmanın mobil UI/UX tasarım ve prototip çalışmalarında akış, kodlamaya geçmeden önce tıklanabilir prototip üzerinde sınanır. Projeler Türkçe, İngilizce, Arapça ve Rusça yürütülebildiği için sağdan sola yazılan Arapça arayüz de bu aşamada ele alınır.
Açılış sayfasında ise ziyaretçinin tek bir eyleme yönelmesi beklenir. Başlık, teklifin özü ve form ilk ekranda görünür. Dikkat dağıtan menü bağlantıları kaldırılır. Dönüşüm odaklı landing page çalışmasında ekip, yayından sonra da formun hangi alanında terk edildiğini izler ve sayfayı bu veriye göre günceller.
Mobil arayüz tasarımı mı yaptıracaksınız?Sık sorulan sorular
UX tasarımı için hangi araçlar kullanılır?
Tel çerçeve, arayüz ve tıklanabilir prototip için Figma yaygın biçimde kullanılır. Kullanıcı davranışını izlemek için Google Analytics gibi analiz araçları ve oturum kaydı yapan ısı haritası araçları tercih edilir.
Küçük bir işletmenin UX çalışmasına ihtiyacı var mı?
Sitesinden form, sipariş ya da telefon araması bekleyen her işletmenin ihtiyacı vardır. Küçük ölçekte iş, iletişim ve sipariş adımlarının sadeleştirilmesiyle başlar ve büyük bir bütçe gerektirmez.
UX testi kaç kullanıcıyla yapılır?
Kalabalık bir katılımcı grubu gerekmez; hedef kitleyi temsil eden az sayıda kullanıcıyla kısa turlar yapmak çoğu zaman yeterlidir. Aynı sorunlar tekrar etmeye başladığında tur durdurulur, düzeltme yapılır ve yeni bir tura geçilir.
Mevcut bir sitenin UX'i yeniden yapılmadan iyileştirilebilir mi?
Evet. Nielsen'in ilkelerine göre yapılan bir uzman incelemesi, sitenin yapısına dokunmadan düzeltilebilecek sorunları ortaya çıkarır. Bunlara örnek olarak eksik onay mesajları, belirsiz düğme metinleri ve uzun formlar sayılabilir.
Sık Sorulan Sorular
UX nedir?
UX tasarım süreci nasıl işler?
UX ile UI arasındaki fark nedir?
İyi bir UX tasarımının bileşenleri nelerdir?
UX araştırması neden önemlidir?
Kullanıcı testleri nasıl gerçekleştirilir?
Mobil UX tasarımında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?
UX tasarımında geri bildirim nasıl alınır?
UX tasarımında hangi araçlar kullanılır?
Türk Bilişim UX tasarım hizmetleri nelerdir?
UX Nedir ve Ne İşe Yarar?
Kullanıcı deneyimi (UX), bir ürün ya da hizmetin kullanıcılar tarafından nasıl algılandığını ve deneyimlendiğini inceleyen bir disiplindir. İyi bir UX tasarımı, kullanıcıların ihtiyaçlarına yönelik çözümler sunarak memnuniyetlerini artırır. İşte UX tasarımını anlamak ve uygulamak için 7 adımlık bir rehber.
- 1
Adım 1: Hedef Kitlenizi Tanıyın
Kullanıcı deneyimi tasarımına başlamadan önce, hedef kitlenizin kim olduğunu belirlemek önemlidir. Kullanıcıların ihtiyaçları, beklentileri ve davranışları hakkında bilgi edinmek, UX sürecinin temel taşlarını oluşturur. Anketler, mülakatlar ve kullanıcı gözlemleri ile hedef kitlenizi daha iyi anlayarak tasarımınızı bu verilerle şekillendirin. - 2
Adım 2: Kullanıcı Araştırmaları Yapın
Kullanıcı araştırmaları, kullanıcıların ihtiyaçlarını, sorunlarını ve motivasyonlarını anlamanıza yardımcı olur. Farklı araştırma yöntemleri kullanarak, kullanıcıların ürününüzle etkileşimde bulunduğunda yaşadıkları deneyimleri keşfedin. Bu aşamada elde edeceğiniz veriler, tasarım sürecinde yönlendirici bir rol oynar. - 3
Adım 3: Kullanıcı Senaryoları Oluşturun
Kullanıcı senaryoları, kullanıcıların ürününüzle nasıl etkileşimde bulunduğunu anlatan hikayelerdir. Bu senaryolar, kullanıcıların hedeflerine ulaşma süreçlerini anlamanıza yardımcı olur. Senaryoları oluştururken, kullanıcıların farklı senaryolardaki ihtiyaçlarını ve beklentilerini göz önünde bulundurarak tasarımınızı bu doğrultuda şekillendirin. - 4
Adım 4: Wireframe ve Prototip Oluşturun
Wireframe'ler, ürününüzün tasarımının iskeletini oluştururken, prototipler kullanıcıların tasarımınızı test etmesine olanak tanır. İlk aşamada, düşük çözünürlüklü wireframe'ler oluşturun ve ardından kullanıcı geri bildirimlerine göre prototipinizi geliştirin. Bu, kullanıcıların ürününüzü nasıl deneyimleyeceğini önceden görmenizi sağlar. - 5
Adım 5: Kullanıcı Testleri Yapın
Prototipinizin kullanıcılar tarafından test edilmesi, tasarım sürecinin kritik bir parçasıdır. Kullanıcı testleri aracılığıyla, tasarımınızın kullanılabilirliğini ve etkililiğini ölçebilirsiniz. Aldığınız geri bildirimler, tasarımınızı iyileştirmek ve kullanıcı deneyimini artırmak için değerli bilgiler sunar. - 6
Adım 6: Geliştirme Sürecine Geçin
Kullanıcı testlerinden elde edilen veriler doğrultusunda, tasarımınızı geliştirerek uygulamaya geçin. Bu aşamada, tasarımın teknik olarak uygulanabilirliğini göz önünde bulundurarak geliştiricilerle birlikte çalışmalısınız. Sürekli iletişim ve geri bildirim, ürününüzün kalitesini artıracaktır. - 7
Adım 7: Sürekli İyileştirme
UX tasarım süreci bir defa tamamlanan bir iş değil, sürekli bir gelişim sürecidir. Kullanıcı geri bildirimlerini düzenli olarak toplayarak, ürününüzü güncelleyebilir ve iyileştirebilirsiniz. Türk Bilişim olarak, kullanıcı deneyimini geliştirme konusunda sürekli yenilikler yaparak, kullanıcı memnuniyetini artırmayı hedefliyoruz.
Türk Bilişim · Ücretsiz Teklif
Android Uygulama Geliştirme projeniz için ücretsiz teklif alın
Numaranızı bırakın, size hemen dönelim. Görüşme ücretsiz.
Talebiniz bu cihazda saklandı
Şu an sunucumuza ulaşılamıyor. Bağlantı gelince talebiniz kendiliğinden gönderilecek. Hemen konuşmak isterseniz:

Bu yazıyı paylaşın
Yorumlar
Yorumlar
Henüz yorum yok.
















