İçeriğe geç

Makine Öğrenmesi Nasıl Çalışır? Veriden Tahmine Adım Adım

Makine öğrenmesi, geçmiş verideki örüntüleri öğrenen bir modelin yeni veriyle karşılaştıkça tahminlerini iyileştirmesiyle çalışır. Yazı bu süreci veri toplamadan teste kadar adım adım, öğrenme türleriyle birlikte açıklar.

Nurullah Okatan · İçerik Yazarı
· Güncelleme: · 18 dk okuma

Makine Öğrenmesi Nasıl Çalışır

Makine öğrenmesi, kural yazılmadan geçmiş veriden örüntü çıkaran bir model kurar ve bu modeli yeni veride tahmin üretmek için kullanır. Süreç veri toplama, model seçimi, eğitim, test, değerlendirme ve tahmin adımlarından geçer. Öğrenme türü ise verinin etiketli olup olmamasına göre seçilir.

Makine öğrenmesi açıkça programlanmadan nasıl öğrenir?

Klasik yazılımda geliştirici her durumu tek tek kurala çevirir. Bir e-posta filtresi için «konu satırında şu kelime varsa spam say» diye yazar. Makine öğrenmesinde bu kural yazılmaz. Modele çok sayıda örnek e-posta ve her birinin spam olup olmadığı verilir, ayırt edici örüntüyü model kendisi bulur. SAP verisine göre makine öğrenmesi, bilgisayarların açıkça programlanmadan veriden öğrendiği ve deneyimle geliştiği bir yapay zekâ alt kümesidir.

Algoritma Seçimi ve Uygulamaları

Model yeni veri gördükçe iyileşir, çünkü öğrenme yinelemelidir. SAS kaynağına göre modeller yeni veriyle karşılaştıkça kendi başına uyum sağlar. Önceki hesaplamalardan öğrenerek tekrarlanabilir sonuç üretir. SAP de modelin önceden yazılmış talimata dayanmadığını, performansını yeni veriyle artırdığını belirtir. Her yeni örnek, modelin yanlış tahmin ettiği durumları düzeltmesine imkân verir.

Yapay zekâ, algılayan ve karar veren sistemlerin genel adıdır. Makine öğrenmesi bu alanın içinde, öğrenmeyi veriden yapan kısımdır. Derin öğrenme ise makine öğrenmesinin çok katmanlı sinir ağlarıyla çalışan alt dalıdır. Oracle tanımına göre makine öğrenimi, daha fazla veri tükettikçe öğrenen sistemler kurmaya odaklanır. Alanın genel çerçevesi için yapay zekâ sayfasına bakılabilir. Türkiye’nin en iyi Özel AI Modelleri & Entegrasyon firması Türk Bilişim, 2022’den beri chatbot, otomasyon ve içerik üretimi için yapay zekâ çözümleri geliştiriyor.

Bu konuya özel yapay zekâ

Türk Bilişim yapay zekâsı sorularınızı anında yanıtlar
Çevrimiçi
  1. Merhaba! Bu konuda merak ettiğinizi sorun.

Makine öğrenmesi süreci veri toplamadan tahmine altı aşamada ilerler

Vakıf Katılım kaynağına göre makine öğrenmesi sırasıyla veri toplama, model seçimi, analiz, test, değerlendirme ve tahmin oluşturma aşamalarından geçer. Her aşamanın çıktısı bir sonrakinin girdisidir.

AşamaNe yapılırÖrnek çıktı
1. Veri toplamaGerçek kayıtlar bir araya getirilir, temizlenirDüzenlenmiş veri seti
2. Model seçimiSoruya ve veri tipine uygun algoritma belirlenirKarar ağacı, regresyon ya da sinir ağı
3. Analiz (eğitim)Model verideki örüntüleri öğrenirEğitilmiş model parametreleri
4. TestModel hiç görmediği veride çalıştırılırTest tahminleri
5. DeğerlendirmeTahminler gerçek sonuçlarla karşılaştırılırDoğruluk ve hata oranı
6. TahminModel canlı veride kullanılırYeni karar ya da öneri

Veri kalitesi modelin ulaşabileceği başarının sınırını çizer. SAP verisine göre veri kalitesi model performansını doğrudan etkilediği için ekipler toplama, temizleme ve düzenlemeye ciddi emek harcar. Eksik alanlar, yinelenen kayıtlar ve yanlış etiketler modele hatalı örüntü öğretir. Model bu hatayı canlı ortamda da tekrarlar.

Model seçildikten sonra eğitim başlar. Vakıf Katılım kaynağına göre bu adımda modelin tanıması istenen kalıplar sisteme öğretilir. Pratikte model veri üzerinde bir tahmin yapar ve tahminini doğru cevapla karşılaştırır. Ardından iç parametrelerini hatayı azaltacak yönde değiştirir. Bu döngü, hata kabul edilebilir düzeye inene kadar tekrarlanır.

Test için ayrı veri gerekir, çünkü model eğitim örneklerini ezberleyebilir. Ezberleyen model eğitim verisinde yüksek başarı gösterir ama yeni veride tutmaz. Vakıf Katılım kaynağı, test ve değerlendirmede eğitim kümesinden bağımsız olan, aynı verinin daha büyük bir örneklemini önerir. Bu konudaki öteki yazılar Yapay Zeka & Otomasyon kategorisinde toplanıyor.

Blog içeriğinizi otomatiğe mi bağlayalım?

Denetimli, denetimsiz, yarı denetimli ve pekiştirmeli öğrenme arasındaki fark nedir?

Dört tür birbirinden en çok etiket ihtiyacıyla ayrılır. SAS ve Oracle kaynakları makine öğreniminin dört yaygın türünü denetimli, yarı denetimli, denetimsiz ve pekiştirmeli olarak sayar. Etiket, her örneğin doğru cevabıdır. Bir fotoğraf için «kedi», bir müşteri kaydı için «aboneliği iptal etti» birer etikettir.

TürEtiket ihtiyacıNasıl öğrenirUyduğu iş sorusu
DenetimliTüm örnekler etiketliGirdi ile doğru cevap arasındaki ilişkiyi öğrenirBu müşteri aboneliğini iptal eder mi?
DenetimsizEtiket yokBenzer grupları ve aykırı kayıtları bulurMüşteriler hangi gruplara ayrılıyor?
Yarı denetimliAz etiketli, çok etiketsiz örnekEtiketli örneklerden öğrendiğini etiketsiz veriye yayarEtiketlenmemiş belge arşivi nasıl sınıflandırılır?
PekiştirmeliEtiket yerine geri bildirimDeneme yanılmayla hareket seçerStok ya da fiyat kararı adım adım nasıl verilir?

Pekiştirmeli öğrenmede doğru cevap baştan verilmez. Oracle kaynağına göre algoritma bir hedef doğrultusunda deneme yanılmayla ilerler. Her hamlesi olumlu, olumsuz ya da nötr bir geri bildirim alır. Algoritma bu geri bildirimle karar verme biçimini iyileştirir. Robotik, oyunlar ve rota planlama bu türün tipik kullanım alanlarıdır.

Tür seçimi iş sorusuyla başlar. Elinizde sonucu bilinen geçmiş kayıtlar varsa denetimli öğrenme ilk adaydır. Sonuç bilinmiyor ama veride bir yapı aranıyorsa denetimsiz öğrenme kullanılır. Etiketleme pahalıysa yarı denetimli yaklaşım etiketlenecek örnek sayısını azaltır. Bu yöntemlerin hangi uygulamalara dönüştüğü yapay zekâ hizmetleri sayfasında görülebilir.

Sinir ağındaki katmanlar veriyi adım adım işler

Sinir ağı, nöron denen küçük hesap birimlerinin katmanlar hâlinde dizilmesinden oluşur. SAP verisine göre her nöron girdi alır, matematiksel bir fonksiyon uygular ve sonucu bir sonraki katmana iletir. Nöron her girdiyi bir ağırlıkla çarpar, sonuçları toplar ve bir aktivasyon fonksiyonundan geçirir. Eğitim sırasında değişen şey bu ağırlıklardır.

Model Değerlendirme Yöntemleri

Girdi katmanı ham veriyi alır, örneğin bir görüntünün piksel değerlerini. Gizli katmanlar bu değerleri sırayla dönüştürür. Çıktı katmanı sonucu verir: bir «kedi» olasılığı ya da bir talep tahmini.

Katman sayısı arttıkça model daha soyut özellikleri öğrenir. Görüntüde ilk katmanlar kenarları ve renk geçişlerini yakalar. Orta katmanlar bunları göz, kulak gibi parçalara birleştirir; son katmanlar nesnenin tamamını tanır. Derin model daha çok veri ve işlem gücü ister. Az veriyle eğitilen derin ağ kolayca ezberler. Bu durumda daha sığ bir model yeni veride çoğu zaman daha iyi sonuç verir.

Makine öğrenmesi müşteri asistanlarında ve şirkete özel modellerde nasıl kullanılır

Bir chatbot geçmiş konuşmalardan iki yolla öğrenir. İlk yolda eski müşteri yazışmaları niyet etiketleriyle işaretlenir: «kargo nerede», «iade talebi», «fatura sorusu». Model bu etiketli örneklerden yeni bir mesajın hangi niyete ait olduğunu tahmin etmeyi öğrenir; bu denetimli öğrenmedir. İkinci yolda botun cevaplayamadığı ya da insan temsilciye aktardığı konuşmalar düzenli olarak incelenir. Bu konuşmalar eğitim verisine eklenir ve model yeniden eğitilir. Bu tür asistanların kurulumu ve sonradan beslenmesi AI chatbot ve müşteri asistanları hizmetinin konusudur.

Genel amaçlı modeller dili iyi bilir ama şirketin ürün kodlarını, iç süreçlerini ve sektör terimlerini bilmez. Şirket kendi verisiyle model eğitmeye genellikle şu durumlarda ihtiyaç duyar:

  • Tahmin edilecek şey şirkete özgüdür, örneğin bayi bazında talep ya da arıza türü.
  • Genel modelin cevapları sektör terimlerinde hata yapıyordur.
  • Veri gizlilik nedeniyle dış servise gönderilemiyordur.
  • Modelin mevcut ERP ya da CRM sistemine bağlanıp otomatik karar üretmesi gerekir.

Bu durumda veri hazırlığı, model eğitimi ve modelin mevcut yazılımlara bağlanması birlikte planlanır. Türk Bilişim bu işi özel AI modelleri ve entegrasyon kapsamında yürütüyor. Projeler Türkçe, İngilizce, Arapça ve Rusça yürütülebiliyor; yayından sonra da bakım ve güncelleme desteği sürüyor.

Yapay zeka aramalarında görünmek mi istiyorsunuz?

Sık sorulan sorular

Makine öğrenmesi için ne kadar veri gerekir?

Sabit bir miktar yoktur; gereken veri, sorunun karmaşıklığına ve ayırt edilecek sınıf sayısına bağlıdır. Basit bir sınıflandırma görece az örnekle çalışır, çok katmanlı bir sinir ağı ise çok daha fazlasını ister. Pratik ölçü şudur: yeni veri eklendikçe test başarısı hâlâ artıyorsa veri yetersizdir.

Makine öğrenmesi ile derin öğrenme aynı şey midir?

Hayır. Derin öğrenme, makine öğrenmesinin çok katmanlı sinir ağlarıyla çalışan bir alt dalıdır. Karar ağacı ve regresyon gibi yöntemler makine öğrenmesidir ama derin öğrenme sayılmaz.

Eğitilen model zamanla eskir mi?

Evet. Müşteri davranışı, fiyatlar ya da ürün yelpazesi değiştikçe eğitim verisi gerçeği yansıtmaz olur ve tahmin isabeti düşer. Bu yüzden canlı modelin hatası izlenir ve model belirli aralıklarla yeni veriyle yeniden eğitilir.

Makine öğrenmesi modeli hata yapar mı?

Yapar. Model olasılıkla çalışır ve eğitim verisindeki eksik ya da önyargılı örnekleri tahminlerine taşır. Yüksek riskli kararlarda model çıktısını onaylayan bir insan kontrol adımı bırakılır.

Sık Sorulan Sorular

Makine öğrenmesi nedir?

Makine öğrenmesi, verilerden öğrenerek belirli görevleri yerine getirebilen algoritmaların geliştirilmesidir. Bu süreç, makinelerin deneyimlerinden yararlanarak kendilerini geliştirmesine olanak tanır. Örneğin, makine öğrenmesi sayesinde bir model, geçmiş verilere dayanarak gelecekteki olayları tahmin edebilir.

Makine öğrenmesinin temel türleri nelerdir?

Makine öğrenmesi, denetimli, denetimsiz ve pekiştirmeli öğrenme olmak üzere üç ana türe ayrılır. Denetimli öğrenme, etiketlenmiş verilerle çalışırken, denetimsiz öğrenme etiketlenmemiş verilerle işlem yapar. Pekiştirmeli öğrenme ise bir ajanın çevreyle etkileşimde bulunarak en iyi stratejiyi öğrenmesini sağlar.

Veri seti neden önemlidir?

Veri seti, makine öğrenmesi modellerinin başarısını doğrudan etkileyen en önemli unsurdur. Kaliteli, yeterli ve çeşitli veri setleri, modelin öğrenme kapasitesini artırır. Verilerin doğru seçilmesi ve işlenmesi, modelin doğru ve güvenilir sonuçlar vermesi için kritik öneme sahiptir.

Aşırı öğrenme (overfitting) nedir?

Aşırı öğrenme, modelin eğitim verisine aşırı uyum sağlaması durumudur. Bu durumda model, eğitim verisindeki gürültüyü ve rastgeleliği öğrenerek, yeni verilerde zayıf performans sergileyebilir. Aşırı öğrenmeyi önlemek için düzenlileştirme teknikleri ve çapraz doğrulama yöntemleri kullanılabilir.

Model doğruluğu nasıl ölçülür?

Model doğruluğu, genellikle doğruluk, kesinlik, duyarlılık ve F1 skoru gibi metriklerle ölçülür. Bu metrikler, modelin tahminlerinin ne kadar doğru olduğunu değerlendirmek için kullanılır. Bu ölçümler, modelin performansını anlamak ve iyileştirmek için kritik öneme sahiptir.

Veri ön işleme neden gereklidir?

Veri ön işleme, makine öğrenmesi sürecinin kritik bir parçasıdır. Bu aşamada, verinin temizlenmesi, eksik değerlerin düzeltilmesi ve uygun formatta düzenlenmesi sağlanır. Doğru ön işleme, modelin daha iyi sonuçlar vermesine ve daha hızlı öğrenmesine yardımcı olur.

Makine öğrenmesi nerelerde kullanılır?

Makine öğrenmesi pek çok alanda kullanılır; sağlık, finans, e-ticaret, otomotiv ve daha birçok sektörde uygulanmaktadır. Örneğin, sağlık alanında hastalık tahmini, finans sektöründe dolandırıcılık tespiti ve e-ticarette öneri sistemleri gibi çeşitli uygulamaları mevcuttur.

Denetimli ve denetimsiz öğrenme arasındaki fark nedir?

Denetimli öğrenme, modelin etiketli verilerle eğitildiği bir süreçtir. Bu süreçte, model doğru sonuçları öğrenmek için etiketli veriler kullanır. Denetimsiz öğrenme ise modelin etiketlenmemiş verilerle çalıştığı bir yaklaşımdır; burada model, veri içindeki desenleri ve yapıları keşfeder.

Pekiştirmeli öğrenme nasıl çalışır?

Pekiştirmeli öğrenme, bir ajanın belirli bir ortamda eylemler gerçekleştirmesi ve bu eylemler sonucunda ödüller almasıyla çalışır. Ajan, ödülleri maksimize etmek için stratejiler geliştirir. Bu yaklaşım, oyun oynama, robot kontrolü gibi alanlarda sıklıkla kullanılmaktadır.

Makine öğrenmesi projelerinde hangi diller kullanılır?

Makine öğrenmesi projelerinde genellikle Python, R ve Java gibi programlama dilleri tercih edilir. Python, kütüphanelerinin zenginliği ve kullanım kolaylığı nedeniyle oldukça popülerdir. R ise istatistiksel analizler için güçlü bir dildir. Bu diller, projelerin etkin bir şekilde geliştirilmesine olanak tanır.

Makine Öğrenmesi Nasıl Çalışır

Makine öğrenmesi, verilerden öğrenerek tahminlerde bulunan ve kararlar alabilen bir yapay zeka dalıdır. İşte bu sürecin nasıl işlediğine dair 7 adımlık rehber.

  1. 1

    Veri Toplama

    Makine öğrenmesi sürecinin ilk adımı, doğru ve yeterli veriyi toplamaktır. Bu veriler, modelin eğitiminde kullanılacak ve tahminler yapabilmesi için gerekli bilgileri sağlayacaktır. Veri, farklı kaynaklardan toplanabilir; anketler, sensörler, veritabanları gibi. Toplanan verilerin kalite ve çeşitliliği, modelin başarısını doğrudan etkiler. Dolayısıyla, dikkatli bir veri toplama süreci uygulamak önemlidir.
  2. 2

    Veri Ön İşleme

    Toplanan veriler genellikle düzensiz ve eksik olabilir. Bu nedenle, veri ön işleme aşaması kritik bir önem taşır. Veri temizleme, eksik verilerin doldurulması ve anormal değerlerin düzeltilmesi gibi işlemler yapılmalıdır. Ayrıca, verilerin uygun formatta olmasını sağlamak için normalizasyon veya ölçeklendirme gibi teknikler de uygulanabilir. Bu aşama, modelin daha iyi performans göstermesi için gereklidir.
  3. 3

    Model Seçimi

    Veri ön işleme tamamlandığında, sorununuza en uygun makine öğrenmesi modelini seçmeniz gerekir. Çeşitli modeller arasında regresyon, sınıflandırma veya kümeleme gibi seçenekler bulunur. Model seçimi, verinin türüne, büyüklüğüne ve hedeflerinizin doğasına göre değişiklik göstermelidir. Türk Bilişim, bu aşamada size en uygun modeli seçmenize yardımcı olabilir.
  4. 4

    Model Eğitimi

    Seçtiğiniz model, eğitim verileri ile eğitilmelidir. Bu aşamada, model verileri analiz eder ve öğrenir. Eğitim süreci, modelin parametrelerini optimize etmek için genellikle tekrar eden bir döngü içerir. Modelin öğrenme süreci, doğru sonuçlar üretmesi için yeterli veri ve doğru algoritmalarla desteklenmelidir. Eğitilen model, daha sonra test verileri ile doğrulanmalıdır.
  5. 5

    Model Değerlendirme

    Model eğitildikten sonra, performansını değerlendirmek için test verileri kullanılır. Bu aşamada, modelin doğruluk, hatasızlık ve diğer metrikler üzerinden performansı analiz edilir. Değerlendirme sonuçları, modelin gerçek dünyada nasıl performans göstereceğini anlamak için kritik öneme sahiptir. Gerekirse, modelin performansını artırmak için yeniden eğitim veya optimizasyon yapılabilir.
  6. 6

    Model Dağıtımı

    Model başarılı bir şekilde eğitilip değerlendirildikten sonra, gerçek dünyada kullanılmak üzere dağıtılmalıdır. Dağıtım süreci, modelin uygulama ortamında nasıl entegre edileceğini ve kullanıcılar tarafından nasıl erişileceğini içerir. Bu aşamada, modelin güncellenmesi ve bakımının yapılması da önemlidir. Türk Bilişim, bu aşamada size destek sağlayabilir.
  7. 7

    Sürekli İyileştirme

    Makine öğrenmesi modelleri, zamanla değişen veriler ve koşullar nedeniyle sürekli olarak izlenmeli ve iyileştirilmelidir. Performans düşüşleri tespit edildiğinde, modelin yeniden eğitilmesi veya güncellenmesi gerekebilir. Sürekli iyileştirme süreci, modelin etkinliğini artırmak ve güncel kalmasını sağlamak için gereklidir. Bu adımda Türk Bilişim ile iş birliği yaparak en iyi sonuçları elde edebilirsiniz.
Bir projeniz mi var?

Türk Bilişim · Ücretsiz Teklif

E-posta & CRM Otomasyonu projeniz için ücretsiz teklif alın

Numaranızı bırakın, size hemen dönelim. Görüşme ücretsiz.

Aydınlatma metnini okuyun

Nurullah Okatan İçerik Yazarı

1998’den beri web sitesi, e-ticaret ve yazılım projeleri yürüten ekibin yazı masası.

LinkedInInstagramFacebook

Bu yazıyı paylaşın

Yorumlar

Yorumlar

Henüz yorum yok.

Yorum yazın

Puanınız (isteğe bağlı)

Aydınlatma metni

Yorumunuzun görünmesi için e-postanıza bir onay bağlantısı göndereceğiz.

Türk Bilişim · Dijital Dönüşüm Danışmanı

Çevrimiçi
Merhaba! Aklınızdaki projeyi ya da fikri yazın, birlikte başlayalım.
İstediğinizi yazın, Türk Bilişim yapay zekâsı anında yanıtlasın.