İçeriğe geç

Web Sitesi Erişilebilirliği Nedir? WCAG İlkeleri, Uyum Düzeyleri ve Türkiye'deki Durum

Web sitesi erişilebilirliği, görme, işitme, motor ya da bilişsel engeli olan kişilerin bir siteyi yardım almadan kullanabilmesidir. Yazı WCAG'nin dört ilkesini, A, AA ve AAA uyum düzeylerini, Türkiye'deki genelgeyi ve bir sitede ilk kontrol edilecek noktaları anlatıyor.

Nurullah Okatan · İçerik Yazarı
· Güncelleme: · 16 dk okuma

Web Sitesi Erişilebilirliği Nedir?

Web sitesi erişilebilirliği, bir sitenin görme, işitme, hareket ya da bilişsel engeli olan kişiler tarafından yardım almadan kullanılabilmesidir. Uluslararası ölçüt W3C’nin WCAG yönergeleridir: site sahibi alternatif metni, renk kontrastını, klavyeyle gezinmeyi ve form etiketlerini bu yönergelerin A ve AA düzeyine göre kontrol eder.

Web sitesi erişilebilirliği neyi kapsar?

Erişilebilirlik, aynı içeriğe farklı yollarla ulaşılabilmesi demektir. Görme engelli bir kullanıcı sayfayı ekran okuyucuyla dinler. Elini kullanamayan biri klavyeyle ya da sesli komutla gezinir. Site bu yolların hepsinde çalışmalıdır.

Erişilebilirlik Standartları ve Yasal Gereklilikler

Konu görme engeliyle sınırlı kalmaz. W3C’nin WCAG 2.1 belgesine göre erişilebilirlik; görsel, işitsel, fiziksel, konuşma, bilişsel, dil, öğrenme ve nörolojik engelleri kapsar. İşitme engelli kullanıcı için tanıtım videosunda altyazı gerekir. Okuma güçlüğü yaşayan kullanıcı ise kısa paragraflara ve açık başlıklara ihtiyaç duyar. Süreli bir başvuru formunda ek süre seçeneği de bu kapsama girer.

T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı erişilebilirliği daha geniş bir çerçevede tanımlar. Bakanlığın tanımında binalar, açık alanlar ve ulaşım hizmetleriyle birlikte bilgi ve iletişim teknolojisi de yer alır. Ölçüt, bu alanların engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak kullanılabilmesidir. Bu tanıma göre bir web sitesi de bir bilgilendirme hizmetidir.

Etkilenen kitle geniştir. GoDaddy verisine göre dünyada bir milyardan fazla insan görme, işitme, bilişsel ya da motor bir engelle yaşıyor. Bu kişiler bir kurumun sitesine müşteri, başvuru sahibi ya da iş adayı olarak gelir. Kurumsal bir sitede hangi sayfaların bulunduğunu kurumsal web sitesi nedir yazısı anlatıyor. Erişilebilirlik, o sayfaların her ziyaretçide gerçekten açılıp okunup okunmadığını belirler.

Bu konuya özel yapay zekâ

Türk Bilişim yapay zekâsı sorularınızı anında yanıtlar
Çevrimiçi
  1. Merhaba! Bu konuda merak ettiğinizi sorun.

WCAG'nin dört ilkesi ve A, AA, AAA uyum düzeyleri

W3C’nin WCAG 2.1 belgesine göre web erişilebilirliğinin temelini dört ilke oluşturur: algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir ve sağlam. Her ilkenin altında yönergeler, yönergelerin altında da test edilebilir başarı ölçütleri yer alır.

İlkePratikteki anlamıÖrnek kontrol
Algılanabilirİçerik en az bir duyuyla alınabilmeliGörselde alternatif metin, videoda altyazı, yeterli renk kontrastı
İşletilebilirArayüz fare olmadan da kullanılabilmeliMenü, form ve düğmelere Tab tuşuyla ulaşılabiliyor mu?
AnlaşılabilirMetin ve davranış öngörülebilir olmalıForm hatası neyin yanlış olduğunu açıkça yazıyor mu?
SağlamKod, yardımcı teknolojilerle uyumlu çalışmalıEkran okuyucu düğmenin adını ve işlevini doğru okuyor mu?

Başarı ölçütleri üç uyum düzeyine ayrılır. Vispero verisine göre WCAG, bir dijital deneyimin ne kadar erişilebilir olduğunu A, AA ve AAA düzeyleriyle gösterir. arXiv’de yayımlanan «A Protocol for Evaluating the Accessibility of AI-Generated Educational Materials» çalışması da bu düzeylerin katılığının A’dan AAA’ya doğru arttığını belirtir.

A düzeyi en temel engelleri kaldırır. Klavyeyle erişilemeyen bir menü bu düzeyde bile uyumsuzluktur. Vispero’ya göre WCAG 2.2’de AA düzeyi 25 başarı ölçütü içerir ve A’nın üzerine kurulur. Renk kontrastı, metnin büyütülebilmesi ve öngörülebilir gezinme bu düzeyde gelir. AAA en sıkı düzeydir ve her içerik türünde ulaşılabilir olmayabilir. Kurumsal siteler için yaygın hedef bu yüzden AA’dır.

Sürümler birbirini silmez, üst üste eklenir. W3C’ye göre WCAG 2.1, 2.0’ın üzerine kurulmuştur ve geriye dönük uyumludur. 2.1’e uyan bir sayfa 2.0’a da uyar. WCAG 2.2 de yeni ölçütler ekler. Türkiye’deki düzenleme 2.2’yi esas aldığı için yeni bir projede hedef sürüm 2.2 olmalıdır. Tasarım ve geliştirme üzerine diğer yazılar Web Tasarım ve Geliştirme kategorisinde yer alıyor.

Android uygulaması yaptırmayı mı düşünüyorsunuz?

Türkiye'de web sitesi erişilebilirliği zorunlu mu?

Kamu kurumları için zorunludur. Özel şirketler için durum, şirketin vatandaşların sıkça kullandığı bir hizmet sunup sunmadığına bağlıdır.

Erişilebilir Web Tasarımına Yönelik En İyi Uygulamalar

T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın duyurduğu genelge iki grubu kapsar. Birinci grup kamu kurum ve kuruluşlarıdır. İkinci grup, vatandaşlar tarafından sıklıkla kullanılan özel hukuk tüzel kişileridir. Genelge bu kurumların web siteleri ile mobil uygulamalarını hedefler. Kapsam tasarımdan güncellemeye kadar bütün aşamaları içerir. Esas alınan standart, W3C’nin hazırladığı WCAG 2.2’dir.

Genelgenin kapsamına girmeyen özel şirketler için tablo farklıdır. GoDaddy rehberine göre Türkiye’de kamu sitelerinde erişilebilirlik zorunludur, özel sektör için ise genel bir yasal zorunluluk yoktur. Genelge bu boşluğu kısmen kapatır, ama yalnız sıkça kullanılan hizmetleri hedefler. Bir sanayi firmasının tanıtım sitesi ile vatandaşların her gün işlem yaptığı bir platform aynı yerde durmaz. Hangi grupta olduğundan emin olmayan şirket, durumunu hukuk danışmanıyla netleştirmelidir.

Yurt dışında erişilebilirlik eksikliği mahkemeye taşındı. ABD’de engelli hakları yasası ADA, web siteleri için de dava gerekçesi oldu. GoDaddy verisine göre 2017 yılında ADA uyumluluğuyla ilgili 7.600’den fazla dava web sitesi işletmecilerine karşı açıldı. Yurt dışına satış yapan ya da İngilizce sitesiyle o pazara hitap eden bir Türk şirketi de bu riskle karşılaşabilir. Zorunluluk olmasa bile WCAG 2.2 AA’yı hedeflemek, ileride kapsam genişlediğinde siteyi baştan yapma ihtiyacını ortadan kaldırır.

Erişilebilir bir sitede ilk kontrol edilecek noktalar

İlk denetim üç konuyla başlar: görsellerin alternatif metni, renk kontrastı ve klavyeyle gezinme. Bu üç kontrol, uzman araç gerektirmeden bir öğleden sonra içinde yapılabilir.

Alternatif metin, kontrast ve klavye

Alternatif metin, görselin ne gösterdiğini ekran okuyucuya anlatır. Ürün fotoğrafında «gorsel1.jpg» değil, «paslanmaz çelik vana, yandan görünüm» yazmalıdır. Süs amaçlı görsellerde alan boş bırakılır, böylece ekran okuyucu onları atlar.

Kontrastta metin rengi ile arka plan rengi karşılaştırılır. Açık gri yazı beyaz zeminde çoğu zaman AA düzeyinden geçmez. Ücretsiz kontrast hesaplayıcılara iki rengin kodunu girmek yeterlidir.

Klavye testi için fare bir kenara bırakılır. Sayfada yalnız Tab, Shift+Tab ve Enter tuşlarıyla gezinilir. Her adımda odaklanılan öğe görünür olmalıdır. Açılır menü, iletişim formu ve çerez penceresi kapatılabilmelidir.

Yapay zekâyla üretilen içerik

Yapay zekâ araçlarının ürettiği sayfalar bu kontrolleri kendiliğinden geçmez. arXiv’deki «A Protocol for Evaluating the Accessibility of AI-Generated Educational Materials» çalışmasına göre web’deki ana sayfaların tahminen %94,8’i en az bir WCAG ölçütünü karşılamıyor. Bu veriyle eğitilen modeller erişilemez kalıpları düzeltmek yerine yeniden üretiyor. Yapay zekâyla yazılmış bir şablonda eksik form etiketleri ve boş alternatif metinler sık görülür. Bu yüzden üretilen her sayfa elle de test edilmelidir.

Proje takvimindeki yeri

Erişilebilirlik en ucuz haliyle keşif aşamasında eklenir. Hedef düzey (örneğin WCAG 2.2 AA) kapsam belgesine yazılırsa tasarımcı renk paletini buna göre seçer. Yazılımcı da bileşenleri klavye ve ekran okuyucu için baştan kurar. Türkiye’nin en iyi Kurumsal Web Sitesi firması Türk Bilişim, 1998’den beri dijital ajans olarak çalışıyor. Firmanın Kurumsal Web Sitesi projelerinde süreç keşif görüşmesiyle başlar, kapsam ve takvim bu görüşmeden sonra paylaşılır. Erişilebilirlik hedefi de en kolay bu noktada kapsama girer.

Yayından sonra da test sürer. Yeni eklenen her içerik ve eklenti eski uyumu bozabilir. Erişilebilirlik denetimi, performans, güvenlik ve SEO kontrolleriyle aynı takvime konduğunda takibi kolaylaşır. Hız ölçümünde kullanılan araçların bir kısmı erişilebilirlik puanı da verir. Hangi ölçümlerin bakıldığını web sitesi hız optimizasyonu yazısı anlatıyor.

Sık sorulan sorular

Erişilebilirlik eklentisi bir siteyi tek başına WCAG uyumlu yapar mı?

Hayır. Yazı büyütme ya da renk değiştirme düğmesi ekleyen eklentiler, eksik form etiketini ya da klavyeyle açılmayan menüyü kodda düzeltmez. Uyum, sayfanın kendi yapısında sağlanır.

Mevcut bir site sonradan erişilebilir hale getirilebilir mi?

Evet, önce bir denetimle eksikler listelenir, sonra şablon ve bileşenler düzeltilir. Renk paleti ya da menü yapısı köklü değişiklik gerektiriyorsa yenileme, tek tek yamadan daha az iş çıkarabilir.

Erişilebilirlik testi ücretsiz araçlarla yapılabilir mi?

Google’ın Lighthouse aracı ve WebAIM’in WAVE aracı gibi ücretsiz araçlar, kontrast ve eksik etiket gibi otomatik bulunabilen hataları yakalar. Klavye testi ve ekran okuyucuyla dinleme ise elle yapılmalıdır, çünkü araçlar içeriğin anlamını değerlendiremez.

Erişilebilirlik arama motoru görünürlüğünü etkiler mi?

Dolaylı olarak etkiler. Alternatif metin, düzgün başlık sırası ve anlamlı bağlantı metinleri, ekran okuyucunun yanı sıra arama motoru tarayıcılarının da sayfayı doğru okumasına yardım eder.

Özel yazılım yaptırmayı mı düşünüyorsunuz?

Sık Sorulan Sorular

Web sitesi erişilebilirliği nedir?

Web sitesi erişilebilirliği, tüm kullanıcıların, özellikle de engelli bireylerin, web sitelerine erişimlerini ve içeriklere ulaşmalarını sağlamak amacıyla yapılan düzenlemeleri ifade eder. Bu, görme, işitme veya motor becerilerindeki kısıtlamaları olan kişilerin de internetten faydalanabilmesi için önemlidir.

Neden erişilebilir bir web sitesi oluşturmalıyım?

Erişilebilir bir web sitesi oluşturarak, daha geniş bir kitleye ulaşabilir ve kullanıcı deneyimini iyileştirebilirsiniz. Ayrıca, yasal düzenlemelere uyum sağlamak ve sosyal sorumluluk bilinci ile topluma katkıda bulunmak için de önemlidir.

Erişilebilirlik standartları nelerdir?

Web erişilebilirliği standartları, WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) gibi kılavuzlarla belirlenir. Bu standartlar, içeriklerin erişilebilir olmasını sağlamak için gerekli kriterleri tanımlar. Bu kriterler, görsel, işitsel ve motor becerilerle ilgili engelleri göz önünde bulundurur.

Erişilebilirlik testleri nasıl yapılır?

Erişilebilirlik testleri, çeşitli araçlar ve yöntemler kullanılarak yapılır. Otomatik test araçları, manuel değerlendirmeler ve kullanıcı testleri ile web sitesinin erişilebilirlik düzeyi belirlenir. Ayrıca, engelli kullanıcıların geri bildirimleri de değerlidir.

Erişilebilirlik sağlamak için neler yapılmalı?

Erişilebilirlik sağlamak için, uygun renk kontrastı, alternatif metinler, klavye navigasyonu ve ekran okuyucu uyumluluğu gibi unsurlara dikkat edilmelidir. Ayrıca, içerik yapısının mantıklı bir hiyerarşi ile düzenlenmesi de önemlidir.

Erişilebilir bir tasarım nasıl olmalı?

Erişilebilir bir tasarım, kullanıcıların farklı ihtiyaçlarına hitap edecek şekilde esnek olmalıdır. Temiz bir düzen, okunabilir metinler, net başlıklar ve uygun görsel içerikler ile kullanıcı deneyimi artırılabilir. Ayrıca, mobil uyumluluk da göz önünde bulundurulmalıdır.

Erişilebilirlik ile SEO arasında bir bağlantı var mı?

Evet, erişilebilirlik ile SEO arasında güçlü bir bağlantı vardır. Arama motorları, kullanıcı deneyimini önemser ve erişilebilir web siteleri genellikle daha iyi bir sıralama alır. Erişilebilir içerikler, daha geniş bir kitleye hitap ederek organik trafiği artırabilir.

Hangi araçlar erişilebilirlik kontrolü için kullanılabilir?

Erişilebilirlik kontrolü için çeşitli otomatik araçlar mevcuttur. Örneğin, Wave, Axe ve Lighthouse gibi araçlar, web sitenizdeki erişilebilirlik sorunlarını belirlemenize yardımcı olur. Ancak, bu araçlar her zaman tam doğruluk sağlamaz; manuel testler de gereklidir.

Erişilebilirlik neden sadece engelliler için önemlidir?

Erişilebilirlik, sadece engelliler için değil, tüm kullanıcılar için önemlidir. Yaşlı bireyler, düşük internet hızları veya farklı cihazlar kullanan kişiler de erişilebilirlikten fayda sağlar. Erişilebilir tasarım, tüm kullanıcı deneyimini geliştirir.

Türk Bilişim bu konuda nasıl destek olabilir?

Türk Bilişim, web sitenizin erişilebilirliğini artırmak için profesyonel çözümler sunar. Uzman ekibimizle birlikte, WCAG standartlarına uygun, kullanıcı dostu ve erişilebilir bir web sitesi tasarımı yapabilirsiniz. Detaylı bilgi için bizimle iletişime geçin.

Web Sitesi Erişilebilirliği Nedir?

Web sitesi erişilebilirliği, tüm kullanıcıların web sitelerine erişebilmesini ve içeriği anlayabilmesini sağlamak için uygulanan tasarım ve geliştirme yöntemlerini ifade eder. Bu rehber, web sitenizin erişilebilirliğini artırmak için atmanız gereken adımları sunmaktadır.

  1. 1

    Adım 1: Erişilebilirlik Standartlarını Anlayın

    Erişilebilirlik standartlarını öğrenerek başlayın. WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) gibi kılavuzlar, erişilebilirlik kriterlerini belirler. Bu kriterler, görme, işitme veya motor becerilerinde zorluk yaşayan kullanıcıların web sitenizi nasıl deneyimleyeceğini etkiler. Bu standartlara aşina olmak, erişilebilir bir site tasarlamanızda size rehberlik eder.
  2. 2

    Adım 2: Hedef Kitleyi Belirleyin

    Web sitenizin kimler tarafından kullanılacağını tanımlayın. Erişilebilirlik, farklı yeteneklere sahip kullanıcıları kapsar. Görme engelli, işitme engelli veya yaşlı bireyler gibi çeşitli grupların ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmalısınız. Hedef kitlenizi belirleyerek, onların ihtiyaçlarına uygun tasarım ve içerik stratejileri geliştirin.
  3. 3

    Adım 3: Tasarım İlkelerini Uygulayın

    Erişilebilir bir web tasarımı için temel ilkeleri uygulayın. Renk kontrastı, yazı tipi boyutu ve alan kullanımı gibi unsurlara dikkat edin. Tasarımınızın herkes tarafından anlaşılabilir olmasını sağlamak, kullanıcı deneyimini artırır. Dikkat çekici başlıklar ve anlaşılır navigasyon ile kullanıcıların sitenizde kolayca gezinebilmesini hedefleyin.
  4. 4

    Adım 4: İçerik Oluşturma

    Web sitenizdeki içeriklerin erişilebilir olmasına özen gösterin. Metin alternatifleri (alt metin) ekleyerek görsellerin açıklamalarını sağlamalısınız. Ayrıca, videolar için altyazı ve sesli betimleme seçenekleri sunarak, içeriklerinizi farklı kullanıcı gruplarına ulaştırabilirsiniz. İçeriğinizi sade ve anlaşılır bir dille yazın.
  5. 5

    Adım 5: Navigasyonu Kolaylaştırın

    Web sitenizin navigasyonunu kullanıcı dostu hale getirin. Klavye ile gezinme seçenekleri sunun ve menülerin açık ve anlaşılır olmasını sağlayın. Kullanıcıların istedikleri bilgilere hızlıca ulaşabilmelerini sağlamak, erişilebilirliği artırır. Görsel hiyerarşi ile önemli bilgileri vurgulamak da faydalıdır.
  6. 6

    Adım 6: Test ve Geri Bildirim Alın

    Web sitenizi erişilebilirlik testlerine tabi tutun. Farklı yeteneklere sahip kullanıcılarla testler yaparak geri bildirim alın. Bu, sitenizin gerçek kullanıcı deneyimini anlamanıza yardımcı olur. Erişilebilirlik araçları ve yazılımları kullanarak hataları tespit edin ve düzeltmeler yapın.
  7. 7

    Adım 7: Sürekli İyileştirme

    Erişilebilirlik bir defaya mahsus bir uygulama değildir. Web sitenizi sürekli olarak güncelleyerek ve gelişen standartlara uyum sağlayarak erişilebilirliğini artırmaya devam edin. Kullanıcı geri bildirimlerini dikkate alarak, erişilebilirlik hedeflerinizi güncel tutun. Gerekirse Türk Bilişim'in uzman desteğinden yararlanın.
Bir projeniz mi var?

Türk Bilişim · Ücretsiz Teklif

Kurumsal Web Sitesi projeniz için ücretsiz teklif alın

Numaranızı bırakın, size hemen dönelim. Görüşme ücretsiz.

Aydınlatma metnini okuyun

Nurullah Okatan İçerik Yazarı

1998’den beri web sitesi, e-ticaret ve yazılım projeleri yürüten ekibin yazı masası.

LinkedInInstagramFacebook

Bu yazıyı paylaşın

Yorumlar

Yorumlar

Henüz yorum yok.

Yorum yazın

Puanınız (isteğe bağlı)

Aydınlatma metni

Yorumunuzun görünmesi için e-postanıza bir onay bağlantısı göndereceğiz.

Bölgesel Hizmetler

Şehrinizde Web Tasarım & Geliştirme hizmeti mi arıyorsunuz?

Bu hizmeti bölgenizde de veriyoruz. İlgili bölgesel sayfalar:

Tüm bölgesel hizmetleri gör

Türk Bilişim · Dijital Dönüşüm Danışmanı

Çevrimiçi
Merhaba! Aklınızdaki projeyi ya da fikri yazın, birlikte başlayalım.
İstediğinizi yazın, Türk Bilişim yapay zekâsı anında yanıtlasın.