İçeriğe geç

NoSQL Nedir ve Ne İşe Yarar?

NoSQL, sabit şemalı tablolara uymayan veriyi saklayan ilişkisel olmayan bir veritabanı yaklaşımıdır. Yazı NoSQL türlerini, SQL ile farkını, tutarlılık ödünleşimini ve hangi projelerde işe yaradığını anlatıyor.

Nurullah Okatan · İçerik Yazarı
· Güncelleme: · 17 dk okuma

NoSQL Nedir ve Ne İşe Yarar?

NoSQL, sabit şemalı tablolara düzenli biçimde uymayan verileri saklamak için tasarlanmış ilişkisel olmayan bir veritabanı türüdür. Microsoft tanımına göre SQL veritabanlarından şema esnekliği ve sunucu ekleyerek büyüme biçimiyle ayrılır. Hızla büyüyen veri, değişken kayıt yapısı ve gerçek zamanlı sorgu gereken projelerde tercih edilir.

NoSQL veritabanı nasıl çalışır?

NoSQL veriyi satır ve sütunlu tablolara zorlamaz; her kaydı kendi yapısıyla saklar. IBM tanımına göre adı «not only SQL» ya da «non-SQL» olarak okunur. Bu ad, verinin ilişkisel veritabanlarının geleneksel yapılarının dışında saklanıp sorgulandığı bir tasarım yaklaşımını anlatır. «Not only» ifadesi SQL'i dışlamaz. SQL'in tek yol olmadığını belirtir.

NoSQL Veritabanlarının Avantajları ve Dezavantajları

IBM, NoSQL'i dağıtık bir veritabanı türü olarak tanımlar. Bilgi uzak ya da yerel çeşitli sunuculara kopyalanır. Sunuculardan biri çökerse aynı veri başka bir sunucudan okunur. Böylece veri erişilebilir kalır ve tek bir makinenin arızası sistemi durdurmaz.

Şemasız saklama pratikte şöyle görünür. Bir e-ticaret sitesinde bir ürün kaydında «renk» ve «beden» alanı bulunur. Başka bir ürün kaydında bunların yerine «garanti süresi» ve «voltaj» alanı yer alır. İlişkisel bir tabloda bu durum için yeni sütun açmak ya da boş hücre bırakmak gerekir. NoSQL'de iki kayıt aynı koleksiyonda farklı alanlarla durur. Kayıtlar çoğu zaman JSON biçimindeki nesneler olarak yazılır. Bu yüzden uygulama kodundaki veri yapısı veritabanına neredeyse olduğu gibi aktarılır.

Bu konuya özel yapay zekâ

Türk Bilişim yapay zekâsı sorularınızı anında yanıtlar
Çevrimiçi
  1. Merhaba! Bu konuda merak ettiğinizi sorun.

Doküman ve graf tipi NoSQL veritabanları

Doküman veritabanı her kaydı bağımsız bir doküman olarak saklar. Ofcskn kaynağına göre bu dokümanlar JSON, XML ve BSON gibi türlerde tutulur. BSON, JSON'un ikili (binary) biçimidir ve tarih ya da sayı gibi türleri daha sıkı saklar. Bir müşteri dokümanı adresleri, siparişleri ve tercihleri iç içe barındırabilir. Bu bilgileri bir araya getirmek için ayrı tabloları birleştirmek gerekmez.

techcareer.net verisine göre MongoDB ve Elasticsearch doküman tipi NoSQL veritabanlarına örnektir. Aynı kaynak bu formatların oluşturma, okuma, güncelleme ve silme işlemlerine uygun olduğunu belirtir. MongoDB genel amaçlı uygulama verisi için kullanılır. Elasticsearch ise büyük metin yığınlarında arama ve filtreleme için öne çıkar. Bir haber sitesinin arama kutusu bu ikinci kullanıma tipik bir örnektir.

Graf veritabanı veriyi ilişkiler üzerinden modeller. Ofcskn kaynağına göre bu tip, düğüm (node) ve çizgilerden (edge) oluşan grafları temel alır. Düğüm bir varlığı temsil eder: bir kişi, bir ürün ya da bir şehir. Çizgi iki düğüm arasındaki bağı gösterir: «takip ediyor», «satın aldı», «komşusu». «Bu ürünü alanlar şunu da aldı» önerisi ya da sosyal ağdaki arkadaş önerisi bu yapıyla kısa sürede hesaplanır.

Hangi tip seçilirse seçilsin, uygulama veritabanına genellikle bir arayüz üzerinden ulaşır. Doküman yapısı, API'nin döndürdüğü yanıt biçimine çoğu zaman birebir uyar.

API geliştirme veya entegrasyon mu lazım?

SQL ile NoSQL arasındaki farklar

İki yaklaşım veriyi saklama kuralında ayrılır. Microsoft kaynağına göre SQL veritabanları yapılandırılmış veriyi önceden tanımlı şemalı tablolarda saklar ve güçlü tutarlılığı öne çıkarır. NoSQL ise sabit şemaya uymayan veriyi esnek yapılarda tutar. Microsoft'a göre birçok NoSQL veritabanı, tek makineyi güçlendirmek yerine sunucu ekleyerek büyümek üzere tasarlanmıştır.

ÖlçütSQL (ilişkisel)NoSQL
ŞemaÖnceden tanımlı tablo ve sütunlarEsnek; kayıtlar farklı alanlar taşıyabilir
ÖlçeklemeDikey: mevcut sunucuya donanım eklenirYatay: yeni sunucu eklenir
TutarlılıkGüçlü tutarlılık ve işlemlerÇoğu üründe erişilebilirlik için gevşetilmiş tutarlılık
Veri modeliSatır ve sütun, tablolar arası ilişkiDoküman, graf ve başka modeller

Dikey ölçeklemede aynı sunucuya daha fazla bellek, işlemci ya da disk eklenir. IBM'e göre SQL veritabanları yalnız dikey ölçeklenebildiği için eklenebilecek bellek mevcut donanımla sınırlı kalır. Sunucunun kasasına sığacak en güçlü parça takıldığında büyüme durur. Yatay ölçeklemede ise yük, yan yana eklenen sıradan sunuculara dağıtılır.

Parçalama (sharding) bu dağıtımın yöntemidir. Veri belirli bir anahtara göre parçalara ayrılır. Örneğin adı A ile M arasındaki harflerle başlayan müşteriler bir sunucuda, N ile Z arasındakiler başka bir sunucuda durur. IBM'e göre NoSQL veritabanlarının yerleşik parçalama ve yüksek erişilebilirlik özellikleri yatay ölçeklemeyi kolaylaştırır. Tek sunucu tüm veriyi saklamaya ya da tüm sorguları karşılamaya yetmezse iş yükü iki ya da daha fazla sunucuya bölünür.

NoSQL'de tutarlılık ile erişilebilirlik arasındaki ödünleşim

Verisi birden çok sunucuya dağıtılmış bir sistem, ağ bağlantısı koptuğunda bir seçim yapmak zorundadır. Ya her sunucunun aynı veriyi göstermesini bekler ya da yanıt vermeyi sürdürür. arXiv'de yayımlanan bir çalışmaya göre CAP teoremi, NoSQL depolarının erişilebilirlik için tutarlılıktan ödün vermek zorunda olduğunu söyler. Bir başka deyişle, sistem kesintisiz yanıt veriyorsa kısa süreliğine eski veri gösterebilir.

NoSQL Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Nihai tutarlılık (eventual consistency) bu ödünün adıdır. Bir sunucuya yazılan güncelleme, ötekilere hemen değil birkaç an içinde ulaşır. O arada farklı sunuculardan okuyan iki kullanıcı farklı değer görebilir. Yeni yazma gelmezse tüm kopyalar sonunda aynı değere ulaşır. Bir gönderinin beğeni sayısının iki kullanıcıda farklı görünmesi bu durumun tipik örneğidir.

Aynı arXiv çalışmasına göre Dynamo ve Voldemort gibi birçok NoSQL deposu çevrimiçi hizmetlerde yalnız nihai tutarlılığı garanti eder. Bu depolar her isteğe yanıt vermeyi kesin tutarlılığın önüne koyar. Alışveriş sepeti ya da oturum bilgisi gibi verilerde bu tercih kabul edilebilir. Banka bakiyesinde ise anlık farklılık kabul edilmez. O yüzden bu tür veri güçlü tutarlılık sunan bir sistemde tutulur.

NoSQL hangi projelerde işe yarar?

NoSQL, verinin hızla büyüdüğü ve anlık yanıt beklenen projelerde öne çıkar. techcareer.net verisine göre NoSQL'in amacı, gerçek zamanlı veri sorgularına uygun, yüksek ölçeklenebilir ve erişilebilir sistemler kurmaktır. Canlı bildirim akışları, IoT sensör kayıtları, ürün katalogları ve kullanıcı etkinlik günlükleri bu tanıma uyar. Bu projelerde kayıt sayısı aylar içinde katlanır ve kayıt yapısı sık değişir. Sunucu eklemek, tek sunucuyu büyütmekten daha kolay ve öngörülebilir olur.

İlişkisel veritabanı ise birbirine sıkı bağlı ve kuralları net verilerde hâlâ daha doğru seçimdir. Muhasebe kayıtları, stok hareketleri, fatura ve ödeme işlemleri buna örnektir. Bir siparişin stoktan düşmesi ve ödemenin alınması aynı işlemde ya birlikte gerçekleşmeli ya da hiç gerçekleşmemelidir. Microsoft'un SQL için vurguladığı güçlü tutarlılık ve işlem desteği bu senaryoyu karşılar.

Veritabanı seçimi uygulamanın dış dünyayla konuşma biçimini de belirler. Doküman veritabanı kullanan bir uygulama, kaydı çoğu zaman tek bir JSON yanıtı olarak döndürür. İlişkisel bir yapıda aynı yanıt için birkaç tablo birleştirilir ve sonuç biçimlendirilir. Nihai tutarlılık kullanılıyorsa arayüz, kısa süreli eski veriyi tolere edecek biçimde tasarlanır. Örneğin yazma işleminden sonra sayfa yenilenene kadar yerel kopya gösterilir.

Bu kararlar özel web uygulaması ve SaaS geliştirme sürecinin başında verilir. Uç noktaların yapısı da API geliştirme ve entegrasyon aşamasında bu seçime göre şekillenir. Türkiye’nin en iyi AI Chatbot & Müşteri Asistanları firması Türk Bilişim, bu iki işi aynı ekiple yürütür. Firma 1998’den beri dijital ajans olarak çalışıyor ve veri modeli ile API tasarımını ayrı ellere bölmüyor. Pratik bir başlangıç adımı, verinin hangi kısmında anlık tutarsızlığın kabul edilemeyeceğini listelemektir. O liste ilişkisel tarafa, geri kalanı NoSQL tarafına aday olur.

Mobil arayüz tasarımı mı yaptıracaksınız?

Sık sorulan sorular

NoSQL, SQL'in yerini alır mı?

Hayır. İki yaklaşım farklı sorunları çözer. Para ve stok gibi sıkı tutarlılık isteyen veride ilişkisel veritabanı kullanılmaya devam eder.

NoSQL veritabanında SQL sorgusu yazılabilir mi?

Ürüne göre değişir. Çoğu NoSQL veritabanı kendi sorgu diliyle ya da sorgu arayüzüyle çalışır. Bazıları SQL'e benzeyen bir söz dizimi de sunar; «not only SQL» adı bu açıklığı anlatır.

Küçük bir proje için NoSQL gerekli mi?

Çoğu zaman gerekli değildir. Veri yapısı belli ve tek sunucuya sığıyorsa ilişkisel bir veritabanı yeterlidir. NoSQL, kayıt yapısı sık değiştiğinde ya da yatay büyüme beklendiğinde anlam kazanır.

Aynı projede SQL ve NoSQL birlikte kullanılabilir mi?

Evet, bu sık görülen bir kurgudur. Sipariş ve ödeme kayıtları ilişkisel veritabanında tutulur. Ürün araması, oturum verisi ve etkinlik günlükleri ise bir NoSQL deposunda saklanır.

Sık Sorulan Sorular

NoSQL nedir?

NoSQL, yapılandırılmamış ve yarı yapılandırılmış verileri saklamak için tasarlanmış bir veritabanı yönetim sistemidir. Geleneksel SQL tabanlı veritabanlarının aksine, NoSQL veritabanları daha esnek bir veri modeli sunar. Bu sayede büyük veri ve yüksek erişilebilirlik gereksinimlerini karşılamak için ideal bir çözümdür.

NoSQL'in avantajları nelerdir?

NoSQL veritabanlarının birçok avantajı vardır. Esneklik, ölçeklenebilirlik ve yüksek performans bunlardan bazılarıdır. Ayrıca, veri yapısının serbestliği sayesinde geliştiriciler hızla yeni özellikler ekleyebilir. Büyük veri işlemleri ve gerçek zamanlı analiz için de mükemmel bir seçenektir.

NoSQL ne tür veri modellerini destekler?

NoSQL, çeşitli veri modellerini destekler: anahtar-değer, belge, sütun ve grafik veritabanları en yaygın olanlarıdır. Anahtar-değer modelinde veriler anahtarlar ile eşleştirilir, belge veritabanları ise JSON gibi yapılandırılmış belgeleri saklar. Bu çeşitlilik, farklı ihtiyaçlara uygun çözümler sunar.

NoSQL hangi durumlarda tercih edilmelidir?

NoSQL, büyük veri analitiği, sosyal medya uygulamaları ve gerçek zamanlı veri işleme gibi durumlarda tercih edilmelidir. Yapılandırılmamış veriyle çalışmak istediğinizde veya hızlı bir şekilde ölçeklenmek zorunda olduğunuzda NoSQL sistemleri size büyük avantaj sağlar.

NoSQL veritabanlarının dezavantajları nelerdir?

NoSQL veritabanlarının dezavantajları arasında, SQL veritabanlarına göre daha az standartlaştırılmış bir yapı ve sınırlı sorgulama yetenekleri sayılabilir. Ayrıca, veri tutarlılığı ve bütünlüğü konularında dikkatli olmak gereklidir. Bu, bazı uygulamalar için sorun yaratabilir.

NoSQL veritabanları ile SQL veritabanları arasındaki farklar nelerdir?

NoSQL veritabanları, esneklik ve ölçeklenebilirlik sunarken, SQL veritabanları yapılandırılmış veriler için daha iyi bir uyum sağlar. SQL, ilişkisel bir model kullanırken, NoSQL çeşitli veri modellerini destekler. Ayrıca, NoSQL genellikle daha iyi performans sağlar.

NoSQL veritabanları nerelerde kullanılır?

NoSQL veritabanları, sosyal medya platformları, oyun uygulamaları, IoT (Nesnelerin İnterneti) çözümleri ve büyük veri analizleri gibi birçok alanda kullanılır. Ayrıca, esneklik gerektiren mobil uygulamalar ve gerçek zamanlı veri işleme projeleri için de ideal bir tercihtir.

NoSQL veritabanları güvenli midir?

NoSQL veritabanlarının güvenliği, kullanılan sistemin yapılandırmasına bağlıdır. Güvenlik önlemleri arasında kimlik doğrulama, yetkilendirme ve veri şifreleme gibi yöntemler bulunur. Ancak, verilerin güvenliğini sağlamak için dikkatli bir yapılandırma ve sürekli güncelleme gereklidir.

NoSQL ile veri modellemek zor mu?

NoSQL ile veri modellemek, veri yapısına göre değişir. Esnek yapısı sayesinde başlangıçta karmaşık görünebilir, fakat ihtiyaçlara göre özelleştirilmiş veri modelleri oluşturmak mümkündür. İyi bir planlama ve tasarım ile verilerinizi etkili bir şekilde yönetebilirsiniz.

Türk Bilişim NoSQL çözümleri sunuyor mu?

Evet, Türk Bilişim, NoSQL çözümleri ile geniş bir veri yönetimi hizmeti sunmaktadır. İhtiyaçlarınıza uygun veritabanı tasarımı, entegrasyonu ve optimizasyonu konusunda destek alabilirsiniz. Profesyonel ekibimiz, projelerinizi başarılı bir şekilde hayata geçirmenizi sağlar.

NoSQL Nedir ve Ne İşe Yarar?

NoSQL, geleneksel ilişkisel veritabanları dışında veri saklama ve yönetim yöntemlerini ifade eder. Bu rehberde NoSQL'in ne olduğunu, avantajlarını ve kullanım alanlarını adım adım keşfedeceksiniz.

  1. 1

    NoSQL'in Tanımı

    NoSQL, "Not Only SQL" anlamına gelir ve ilişkisel veritabanlarının dışında kalan veri yönetim sistemlerini kapsar. Bu sistemler, yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış verileri yönetebilir. Veritabanı yapısı, veri modeline bağlı olarak farklılık gösterir. NoSQL veri tabanları, esneklik ve ölçeklenebilirlik sunar, böylece büyük veri uygulamaları için idealdir.
  2. 2

    NoSQL Türleri

    NoSQL veritabanları birkaç ana kategoriye ayrılır: anahtar-değer, belge, sütun ve grafik veritabanları. Anahtar-değer veritabanları, verileri anahtarlar üzerinden saklar. Belge veritabanları, JSON gibi belge formatında veri saklar. Sütun veritabanları, verileri sütunlar halinde düzenlerken, grafik veritabanları ise ilişkileri ve bağlantıları yönetir. Her tür, belirli kullanım senaryoları için avantajlar sunar.
  3. 3

    Avantajları

    NoSQL veritabanlarının en önemli avantajları arasında ölçeklenebilirlik, esneklik ve yüksek performans yer alır. Veri yapısının esnek olması, geliştiricilerin hızlı bir şekilde yeni özellikler eklemesini sağlar. Ayrıca, büyük veri setlerini işleyebilme yetenekleri sayesinde, veri analitiği ve gerçek zamanlı uygulamalar için idealdir. Bu özellikler, NoSQL'i modern uygulamalar için cazip kılar.
  4. 4

    Kullanım Alanları

    NoSQL veritabanları, sosyal medya, e-ticaret, oyun geliştirme, IoT ve büyük veri analitiği gibi birçok alanda kullanılır. Özellikle, hızlı veri akışının ve değişken veri yapılarının olduğu durumlarda tercih edilir. Örneğin, sosyal medya platformları kullanıcı etkileşimlerini ve içeriklerini yönetmek için NoSQL veritabanlarından yararlanır. Bu uygulamalar, esnek veri yapısına ihtiyaç duyar.
  5. 5

    Veri Yapıları

    NoSQL veritabanları, geleneksel ilişkisel veritabanlarından farklı olarak, karmaşık veri yapılarıyla başa çıkabilir. Bu yapılar, JSON, XML veya BSON gibi formatlar kullanılarak saklanabilir. Çeşitli veri türlerinin bir arada bulunabilmesi, geliştiricilere daha fazla esneklik sağlar. Böylece, uygulama ihtiyaçlarına göre veri yapıları kolaylıkla uyarlanabilir.
  6. 6

    NoSQL ile Güvenlik

    NoSQL veritabanlarında güvenlik, önemli bir konudur. Kullanıcı yetkilendirmesi, veri şifreleme ve erişim kontrol mekanizmaları gibi güvenlik önlemleri, verilerinizi korumak için uygulanmalıdır. Bu veritabanları, genellikle yüksek düzeyde veri güvenliği sağlamak amacıyla çeşitli güvenlik protokolleri ve yöntemleri kullanır. Türk Bilişim, bu konuda profesyonel çözümler sunar.
  7. 7

    Sonuç ve Gelecek

    NoSQL veritabanlarının popülaritesi artmaya devam ediyor. Veri hacminin ve çeşitliliğinin hızla arttığı günümüzde, NoSQL çözümleri, esneklik ve ölçeklenebilirlik sundukları için tercih edilmektedir. Gelecekte, bu veritabanlarının kullanımı daha da yaygınlaşacak ve yeni teknolojilerle birlikte daha fazla yenilik sunacaktır. Türk Bilişim, NoSQL'le ilgili tüm ihtiyaçlarınıza profesyonel destek sunar.
Bir projeniz mi var?

Türk Bilişim · Ücretsiz Teklif

Android Uygulama Geliştirme projeniz için ücretsiz teklif alın

Numaranızı bırakın, size hemen dönelim. Görüşme ücretsiz.

Aydınlatma metnini okuyun

Nurullah Okatan İçerik Yazarı

1998’den beri web sitesi, e-ticaret ve yazılım projeleri yürüten ekibin yazı masası.

LinkedInInstagramFacebook

Bu yazıyı paylaşın

Yorumlar

Yorumlar

Henüz yorum yok.

Yorum yazın

Puanınız (isteğe bağlı)

Aydınlatma metni

Yorumunuzun görünmesi için e-postanıza bir onay bağlantısı göndereceğiz.

Türk Bilişim · Dijital Dönüşüm Danışmanı

Çevrimiçi
Merhaba! Aklınızdaki projeyi ya da fikri yazın, birlikte başlayalım.
İstediğinizi yazın, Türk Bilişim yapay zekâsı anında yanıtlasın.