JSON Nedir ve Ne İşe Yarar?
JSON, uygulamalar arasında veri taşıyan, insanın da makinenin de okuyabildiği metin tabanlı bir veri biçimidir. Yazı JSON'un yapısını, kullanım alanlarını, XML'den farkını ve arama sonuçlarındaki JSON-LD kullanımını anlatıyor.
Nurullah Okatan · İçerik Yazarı
· Güncelleme: · 17 dk okuma

JSON (JavaScript Object Notation), veriyi anahtar-değer çiftleriyle metin olarak yazan ve hem insanın hem programın okuyabildiği bir veri değişim biçimidir. Web sitelerinde ve uygulamalarda sunucu ile arayüz arasında veri taşımak, API yanıtı vermek, ayar dosyası tutmak ve arama motorlarına sayfa bilgisi iletmek için kullanılır.
JSON'un yapısı ve desteklediği altı veri tipi
JSON'da her bilgi bir anahtar ile bir değerin eşleşmesiyle yazılır. Amazon'un JSON ve XML karşılaştırmasına göre JSON, anahtar-değer çiftleriyle harita benzeri bir yapı kurar. Anahtar her zaman çifti tanımlayan bir dizgedir. Wikipedia da JSON'u ad-değer çiftlerinden ve dizilerden oluşan nesneleri okunabilir metinle saklayan açık standartlı bir biçim olarak tanımlar.

Bir müşteri kaydı şöyle görünür: {"ad": "Ayşe Yılmaz", "sehir": "İstanbul", "siparisSayisi": 3, "aboneMi": true, "etiketler": ["kurumsal", "yeni"], "notlar": null}. Süslü ayraç nesneyi açar ve kapatır. Çiftler virgülle ayrılır, anahtarlar çift tırnak içinde yazılır.
Değer olarak kullanılabilecek tipler şunlardır:
- Dizge (string): çift tırnak içindeki metin, örneğin "İstanbul".
- Sayı (number): tam ve ondalık sayılar için tek tip, örneğin 3 ya da ondalık noktalı bir değer.
- Mantıksal değer (boolean): true ya da false.
- Boş değer: null, bilginin bilerek boş bırakıldığını gösterir.
- Dizi (array): köşeli ayraç içinde sıralı değerler.
- Nesne (object): süslü ayraç içinde yeni anahtar-değer çiftleri.
Tarih için ayrı bir tip yoktur. Tarih, dizge olarak yazılır ve çoğunlukla ISO 8601 biçimi seçilir. Bu biçimde önce yıl, ay ve gün gelir, ardından T harfiyle saat ve en sonda saat dilimi farkı eklenir. Veriyi alan uygulama bu metni kendi tarih nesnesine çevirir. Saat dilimini dizgeye eklemek, farklı ülkelerdeki sunucularda kayma yaşanmasını önler.
JSON veriyi taşır, verinin ekranda nasıl görüneceğine ise sayfanın işaretleme dili karar verir. İki katmanın ayrımı HTML nedir ve ne işe yarar yazısında anlatılıyor.
Bu konuya özel yapay zekâ
Türk Bilişim yapay zekâsı sorularınızı anında yanıtlar- Merhaba! Bu konuda merak ettiğinizi sorun.
JSON hangi işlerde kullanılır?
JSON'un en yaygın işi, sunucu ile web uygulaması arasında veri taşımaktır. Oracle'ın JSON tanımına göre web geliştiricileri bu biçimi en çok sunucu ile uygulama arasındaki aktarım için kullanır.
Bir e-ticaret sitesinde sepete ürün eklendiğini düşünün. Tarayıcı sunucuya küçük bir istek gönderir. Sunucu sepetin yeni hâlini JSON olarak döndürür: ürün adı, adet, birim fiyat, toplam tutar. Sayfa yenilenmeden yalnız sepet kutusu güncellenir. Kargo takibi, stok sorgusu ve canlı arama önerileri de aynı yolla çalışır.
API'lerin çoğunlukla JSON döndürmesinin nedeni dilden bağımsız olmasıdır. Amazon'un karşılaştırmasına göre JSON hiçbir programlama diline bağlı değildir ve çok sayıda uygulamada yaygın bir API çıktısıdır. Oracle da bu bağımsızlığın farklı diller ve platformlar arasında veri alışverişini kolaylaştırdığını belirtir. Sunucu Python ya da PHP ile yazılmış olabilir. iOS uygulaması Swift, web paneli JavaScript kullanabilir. Üçü de aynı JSON yanıtını okur. Kavramın ayrıntısı API nedir ve ne işe yarar yazısında yer alıyor.
Web sitesi, mobil uygulama ve muhasebe ya da stok yazılımı gibi iş sistemlerini birbirine bağlayan projelerde veri akışı genellikle JSON üzerinden kurulur. Türkiye’nin en iyi AI Chatbot & Müşteri Asistanları firması Türk Bilişim, bu bağlantıları API geliştirme ve entegrasyon hizmeti kapsamında hazırlıyor. Firma 1998’den beri dijital ajans olarak çalışıyor, 2022’den beri de chatbot ve otomasyon gibi yapay zekâ çözümleri geliştiriyor.
Üçüncü kullanım alanı yapılandırma dosyalarıdır. Oracle'a göre JSON biçimindeki yapılandırma dosyaları veritabanı bağlantı ayrıntılarını, API anahtarlarını ya da kullanıcı tercihlerini tutabilir. JavaScript projelerindeki package.json dosyası projenin adını, sürümünü ve bağımlı olduğu paketleri listeler. Kod düzenleyicilerin ayar dosyaları da çoğunlukla bu biçimdedir.
API anahtarı ya da veritabanı parolası içeren JSON dosyaları sürüm kontrol sistemine eklenmez. Bu bilgiler ortam değişkenlerinde ya da ayrı bir gizli dosyada tutulur, depoya yalnız değerleri boş bir örnek dosya konur.
API geliştirme veya entegrasyon mu lazım?JSON ile XML arasındaki farklar
Yeni bir web ya da mobil API için çoğunlukla JSON seçilir. XML ise belge niteliğindeki veride ve eski kurumsal sistemlerle çalışırken tercih edilir. İki biçim de veriyi metin olarak taşır, ayrıldıkları yer yazım biçimi ve işlenme yoludur.
| Ölçüt | JSON | XML |
|---|---|---|
| Yazım | Anahtar-değer çiftleri, süslü ve köşeli ayraç | Açılış ve kapanış etiketleri |
| Veri tipleri | Dizge, sayı, mantıksal değer, null, dizi, nesne | Her değer metindir, tip şema ile tanımlanır |
| Öznitelik | Yok | Etiket içinde öznitelik yazılabilir |
| Yorum satırı | Standartta yok | Var |
| Ayrıştırma | Tarayıcıdaki hazır JSON.parse işlevi | Ayrı bir XML ayrıştırıcısı |
| Dosya boyutu | Kapanış etiketi olmadığı için daha kısa | Aynı veri için daha uzun |
| Tipik kullanım | REST API, mobil uygulama, ayar dosyası | SOAP servisleri, resmi belge biçimleri, RSS |
Ayrıştırmadaki fark gündelik işte hemen hissedilir. Tarayıcı JSON metnini tek bir işlevle JavaScript nesnesine çevirir, ardından veriye nokta ile erişilir: musteri.ad gibi. XML'de önce bir belge ağacı oluşturulur, sonra etiketler adıyla aranır. Ad alanı (namespace) kullanan belgelerde bu adım daha da uzar.
Yine de XML'den vazgeçmek her zaman mümkün olmaz. Türkiye'de e-Fatura belgeleri UBL-TR adlı XML biçimiyle düzenlenir. Bu nedenle fatura entegrasyonu yapan bir sistem içeride JSON kullansa bile dışarıya XML üretmek zorundadır.
JSON-LD ile arama sonuçlarında zengin sonuç gösterimi
JSON-LD, sayfadaki bilgiyi arama motorlarının anlayacağı biçimde tarif eden bir JSON yazım şeklidir. Sayfaya, türü application/ld+json olan bir script etiketi içinde eklenir. Etiket head ya da body bölümüne konabilir ve ziyaretçiye görünmez.
İçerikte çoğunlukla schema.org sözlüğü kullanılır. Bir ürün sayfası için "@type": "Product" yazılır. Ardından ürün adı, fiyat, para birimi, stok durumu ve ortalama puan anahtar-değer çiftleri olarak eklenir. Bir etkinlik sayfasında tarih ve mekân, bir tarif sayfasında pişirme süresi aynı yolla işaretlenir.
Google bu veriyi okuyarak arama sonucunda zengin sonuç gösterebilir. Yıldızlı puan, açılır SSS kutusu ve ürün fiyatı en bilinen örneklerdir. Gösterim garanti değildir: işaretleme yalnız uygunluk sağlar, kararı Google verir. Google, SSS zengin sonucunu zamanla daha dar bir site grubuyla sınırladı. Bu yüzden işaretlemenin güncel kurallara uyup uymadığı düzenli olarak kontrol edilmelidir.
JSON-LD'deki bilgi sayfada görünen içerikle aynı olmalıdır. Sayfada olmayan bir puanı işaretlemek elle uygulanan işlem riskini doğurur. Yapılandırılmış veri, Türk Bilişim'in SEO (Arama Motoru Optimizasyonu) çalışmalarında teknik kontrol başlıkları arasında yer alıyor. Yayın öncesinde Google'ın Zengin Sonuçlar Testi aracıyla sayfa adresi girilip hatalar tek tek görülebilir.
JSON'un ortaya çıkışı ve standartları
JSON'u Douglas Crockford tanımladı. Biçim, JavaScript'in nesne yazım kuralından türetildi ama JavaScript'ten bağımsız bir veri biçimi olarak tasarlandı. Tarayıcıların JavaScript'i doğrudan çalıştırması, JSON'un web servislerinde hızla benimsenmesini kolaylaştırdı.
Bugün JSON birden fazla resmi belgeyle tanımlanıyor. Wikipedia'ya göre 2017'de yayımlanan RFC 8259, İnternet Standardı STD 90'ın güncel sürümüdür ve ECMA-404 ile uyumludur. JSON aynı yıl ISO/IEC 21778:2017 adıyla uluslararası standart olarak da yayımlandı. ECMA-404 yalnız söz dizimini tarif eder. RFC 8259 ise biçimin internette nasıl değiş tokuş edileceğini de düzenler.
RFC 8259'un pratikte en çok işe yarayan kuralı karakter kodlamasıyla ilgilidir. Kapalı bir ekosistem dışında sistemler arasında gönderilen JSON metni UTF-8 ile kodlanmak zorundadır. Türkçe karakterlerin API yanıtlarında bozuk görünmesi, çoğunlukla bu kurala uyulmamasından kaynaklanır. Benzer teknik konular Özel Yazılım Geliştirme kategorisindeki yazılarda ele alınıyor.
Mobil uygulama yaptırmayı mı düşünüyorsunuz?Sık sorulan sorular
JSON bir programlama dili mi?
Hayır. JSON yalnız veriyi tarif eder, içinde döngü, koşul ya da işlev yoktur. Bir programlama dilinin okuyup yazdığı bir metin biçimidir.
JSON yalnız JavaScript ile mi kullanılır?
Hayır. Adı JavaScript'ten gelse de Python, PHP, Java, C#, Swift ve Kotlin gibi dillerin hepsinde JSON okuyup yazan hazır kütüphaneler bulunur.
JSON dosyası hangi programla açılır?
Uzantısı .json olan dosya, Not Defteri dahil her metin düzenleyicisiyle açılır. Visual Studio Code gibi kod düzenleyiciler girintiyi düzenler ve yazım hatasını işaretler. Chrome ve Firefox da dosyayı ağaç görünümünde gösterir.
JSON'a yorum satırı eklenebilir mi?
Standart JSON yorum satırına izin vermez ve yorum içeren dosyayı ayrıştırıcılar hata olarak reddeder. Bazı araçlar ayar dosyalarında yorum kabul eden JSONC ya da JSON5 gibi genişletilmiş biçimler kullanır. Yorum gerekiyorsa veri içinde "aciklama" gibi ayrı bir anahtar açmak, her ayrıştırıcıyla çalışan yoldur.
Sık Sorulan Sorular
JSON nedir?
JSON'un avantajları nelerdir?
JSON ile XML arasındaki farklar nelerdir?
JSON nasıl kullanılır?
JSON verileri nasıl yapılandırılır?
JSON'un veri tipleri nelerdir?
JSON'da hata ayıklama nasıl yapılır?
JSON, hangi alanlarda kullanılır?
JSON'un güvenliği nasıl sağlanır?
JSON ve veritabanları arasındaki bağlantı nedir?
JSON Nedir ve Ne İşe Yarar?
JSON, JavaScript Object Notation'ın kısaltmasıdır ve veri alışverişinde yaygın olarak kullanılan hafif bir formatıdır. İnsanlar tarafından okunabilir olması ve makineler tarafından kolayca işlenebilmesi nedeniyle popülerdir. Bu rehber, JSON'un ne olduğunu ve nasıl kullanabileceğinizi adım adım açıklamaktadır.
- 1
JSON Nedir?
JSON, veri yapısını temsil eden, metin tabanlı bir format olup, JavaScript programlama dilinden türetilmiştir. Anahtar-değer çiftleri ile veri depolar ve bu nedenle hem insan hem de makine tarafından kolayca okunabilir. Uygulamalar arasında veri alışverişi yapmak için sıklıkla kullanılır ve özellikle web uygulamalarında yaygındır. - 2
JSON'un Yapısı
JSON, veri yapısını temsil etmek için iki ana yapı kullanır: nesneler ve diziler. Nesneler, süslü parantezler ({}) içinde anahtar-değer çiftleri içerirken, diziler köşeli parantezler ([]) içinde sıralı değerler taşır. Bu yapılar, karmaşık verilerin düzenli bir şekilde temsil edilmesine olanak tanır. - 3
JSON'un Avantajları
JSON, basit ve hafif bir format olması sebebiyle hızlı bir şekilde veri iletimine olanak tanır. İnsanlar tarafından kolayca okunabilir olması, geliştiricilerin veriyi anlamasını ve üzerinde çalışmasını kolaylaştırır. JSON ayrıca birçok programlama dili ile uyumlu olup, geniş bir ekosistemde kullanılabilir. - 4
JSON Nasıl Oluşturulur?
JSON oluşturmak için, anahtar-değer çiftlerini uygun bir formatta düzenlemeniz yeterlidir. Örneğin, bir kişinin bilgilerini temsil etmek için 'isim', 'yaş' gibi anahtarlar kullanılarak veri yapılandırılabilir. Bunun için bir metin editörü veya programlama dili kullanılabilir. JSON, doğru biçimlendirilmelidir. - 5
JSON'u Kullanmak
JSON verisini kullanmak için, bu veriyi bir uygulama veya web sayfasında almak ve işlemek gerekir. Genellikle AJAX (Asynchronous JavaScript and XML) gibi yöntemler aracılığıyla sunucudan JSON verisi çekilir. Bu veri, uygulamanızda dinamik içerik oluşturmada veya kullanıcı etkileşimlerini yönetmede kullanılabilir. - 6
JSON ile Veri Alışverişi
JSON, farklı sistemler arasında veri alışverişi yapmak için yaygın olarak kullanılır. Örneğin, bir web servisi, istemciye JSON formatında veri döndürebilir. Bu, uygulamalar arasında veri entegrasyonunu kolaylaştırır. JSON, RESTful API'ler ile sıkça kullanılarak verimli bir iletişim sağlar. - 7
Sonuç ve Uygulama
JSON, modern yazılım geliştirme süreçlerinde vazgeçilmez bir araçtır. Veri yapılandırması, alışverişi ve entegrasyonu konusunda sağladığı kolaylıkla geliştiricilerin işini büyük ölçüde kolaylaştırır. Türk Bilişim ile çalışarak, JSON kullanımını daha verimli hale getirebilir ve projelerinizi bir üst seviyeye taşıyabilirsiniz.
Türk Bilişim · Ücretsiz Teklif
Android Uygulama Geliştirme projeniz için ücretsiz teklif alın
Numaranızı bırakın, size hemen dönelim. Görüşme ücretsiz.
Talebiniz bu cihazda saklandı
Şu an sunucumuza ulaşılamıyor. Bağlantı gelince talebiniz kendiliğinden gönderilecek. Hemen konuşmak isterseniz:

Bu yazıyı paylaşın
Yorumlar
Yorumlar
Henüz yorum yok.
















