İçeriğe geç

JSON Nedir ve Ne İşe Yarar?

JSON, uygulamalar arasında veri taşıyan, insanın da makinenin de okuyabildiği metin tabanlı bir veri biçimidir. Yazı JSON'un yapısını, kullanım alanlarını, XML'den farkını ve arama sonuçlarındaki JSON-LD kullanımını anlatıyor.

Nurullah Okatan · İçerik Yazarı
· Güncelleme: · 17 dk okuma

JSON Nedir ve Ne İşe Yarar?

JSON (JavaScript Object Notation), veriyi anahtar-değer çiftleriyle metin olarak yazan ve hem insanın hem programın okuyabildiği bir veri değişim biçimidir. Web sitelerinde ve uygulamalarda sunucu ile arayüz arasında veri taşımak, API yanıtı vermek, ayar dosyası tutmak ve arama motorlarına sayfa bilgisi iletmek için kullanılır.

JSON'un yapısı ve desteklediği altı veri tipi

JSON'da her bilgi bir anahtar ile bir değerin eşleşmesiyle yazılır. Amazon'un JSON ve XML karşılaştırmasına göre JSON, anahtar-değer çiftleriyle harita benzeri bir yapı kurar. Anahtar her zaman çifti tanımlayan bir dizgedir. Wikipedia da JSON'u ad-değer çiftlerinden ve dizilerden oluşan nesneleri okunabilir metinle saklayan açık standartlı bir biçim olarak tanımlar.

JSON Nedir ve Ne İşe Yarar?

Bir müşteri kaydı şöyle görünür: {"ad": "Ayşe Yılmaz", "sehir": "İstanbul", "siparisSayisi": 3, "aboneMi": true, "etiketler": ["kurumsal", "yeni"], "notlar": null}. Süslü ayraç nesneyi açar ve kapatır. Çiftler virgülle ayrılır, anahtarlar çift tırnak içinde yazılır.

Değer olarak kullanılabilecek tipler şunlardır:

  • Dizge (string): çift tırnak içindeki metin, örneğin "İstanbul".
  • Sayı (number): tam ve ondalık sayılar için tek tip, örneğin 3 ya da ondalık noktalı bir değer.
  • Mantıksal değer (boolean): true ya da false.
  • Boş değer: null, bilginin bilerek boş bırakıldığını gösterir.
  • Dizi (array): köşeli ayraç içinde sıralı değerler.
  • Nesne (object): süslü ayraç içinde yeni anahtar-değer çiftleri.

Tarih için ayrı bir tip yoktur. Tarih, dizge olarak yazılır ve çoğunlukla ISO 8601 biçimi seçilir. Bu biçimde önce yıl, ay ve gün gelir, ardından T harfiyle saat ve en sonda saat dilimi farkı eklenir. Veriyi alan uygulama bu metni kendi tarih nesnesine çevirir. Saat dilimini dizgeye eklemek, farklı ülkelerdeki sunucularda kayma yaşanmasını önler.

JSON veriyi taşır, verinin ekranda nasıl görüneceğine ise sayfanın işaretleme dili karar verir. İki katmanın ayrımı HTML nedir ve ne işe yarar yazısında anlatılıyor.

Bu konuya özel yapay zekâ

Türk Bilişim yapay zekâsı sorularınızı anında yanıtlar
Çevrimiçi
  1. Merhaba! Bu konuda merak ettiğinizi sorun.

JSON hangi işlerde kullanılır?

JSON'un en yaygın işi, sunucu ile web uygulaması arasında veri taşımaktır. Oracle'ın JSON tanımına göre web geliştiricileri bu biçimi en çok sunucu ile uygulama arasındaki aktarım için kullanır.

Bir e-ticaret sitesinde sepete ürün eklendiğini düşünün. Tarayıcı sunucuya küçük bir istek gönderir. Sunucu sepetin yeni hâlini JSON olarak döndürür: ürün adı, adet, birim fiyat, toplam tutar. Sayfa yenilenmeden yalnız sepet kutusu güncellenir. Kargo takibi, stok sorgusu ve canlı arama önerileri de aynı yolla çalışır.

API'lerin çoğunlukla JSON döndürmesinin nedeni dilden bağımsız olmasıdır. Amazon'un karşılaştırmasına göre JSON hiçbir programlama diline bağlı değildir ve çok sayıda uygulamada yaygın bir API çıktısıdır. Oracle da bu bağımsızlığın farklı diller ve platformlar arasında veri alışverişini kolaylaştırdığını belirtir. Sunucu Python ya da PHP ile yazılmış olabilir. iOS uygulaması Swift, web paneli JavaScript kullanabilir. Üçü de aynı JSON yanıtını okur. Kavramın ayrıntısı API nedir ve ne işe yarar yazısında yer alıyor.

Web sitesi, mobil uygulama ve muhasebe ya da stok yazılımı gibi iş sistemlerini birbirine bağlayan projelerde veri akışı genellikle JSON üzerinden kurulur. Türkiye’nin en iyi AI Chatbot & Müşteri Asistanları firması Türk Bilişim, bu bağlantıları API geliştirme ve entegrasyon hizmeti kapsamında hazırlıyor. Firma 1998’den beri dijital ajans olarak çalışıyor, 2022’den beri de chatbot ve otomasyon gibi yapay zekâ çözümleri geliştiriyor.

Üçüncü kullanım alanı yapılandırma dosyalarıdır. Oracle'a göre JSON biçimindeki yapılandırma dosyaları veritabanı bağlantı ayrıntılarını, API anahtarlarını ya da kullanıcı tercihlerini tutabilir. JavaScript projelerindeki package.json dosyası projenin adını, sürümünü ve bağımlı olduğu paketleri listeler. Kod düzenleyicilerin ayar dosyaları da çoğunlukla bu biçimdedir.

API anahtarı ya da veritabanı parolası içeren JSON dosyaları sürüm kontrol sistemine eklenmez. Bu bilgiler ortam değişkenlerinde ya da ayrı bir gizli dosyada tutulur, depoya yalnız değerleri boş bir örnek dosya konur.

API geliştirme veya entegrasyon mu lazım?

JSON ile XML arasındaki farklar

Yeni bir web ya da mobil API için çoğunlukla JSON seçilir. XML ise belge niteliğindeki veride ve eski kurumsal sistemlerle çalışırken tercih edilir. İki biçim de veriyi metin olarak taşır, ayrıldıkları yer yazım biçimi ve işlenme yoludur.

ÖlçütJSONXML
YazımAnahtar-değer çiftleri, süslü ve köşeli ayraçAçılış ve kapanış etiketleri
Veri tipleriDizge, sayı, mantıksal değer, null, dizi, nesneHer değer metindir, tip şema ile tanımlanır
ÖznitelikYokEtiket içinde öznitelik yazılabilir
Yorum satırıStandartta yokVar
AyrıştırmaTarayıcıdaki hazır JSON.parse işleviAyrı bir XML ayrıştırıcısı
Dosya boyutuKapanış etiketi olmadığı için daha kısaAynı veri için daha uzun
Tipik kullanımREST API, mobil uygulama, ayar dosyasıSOAP servisleri, resmi belge biçimleri, RSS

Ayrıştırmadaki fark gündelik işte hemen hissedilir. Tarayıcı JSON metnini tek bir işlevle JavaScript nesnesine çevirir, ardından veriye nokta ile erişilir: musteri.ad gibi. XML'de önce bir belge ağacı oluşturulur, sonra etiketler adıyla aranır. Ad alanı (namespace) kullanan belgelerde bu adım daha da uzar.

Yine de XML'den vazgeçmek her zaman mümkün olmaz. Türkiye'de e-Fatura belgeleri UBL-TR adlı XML biçimiyle düzenlenir. Bu nedenle fatura entegrasyonu yapan bir sistem içeride JSON kullansa bile dışarıya XML üretmek zorundadır.

JSON-LD ile arama sonuçlarında zengin sonuç gösterimi

JSON-LD, sayfadaki bilgiyi arama motorlarının anlayacağı biçimde tarif eden bir JSON yazım şeklidir. Sayfaya, türü application/ld+json olan bir script etiketi içinde eklenir. Etiket head ya da body bölümüne konabilir ve ziyaretçiye görünmez.

İçerikte çoğunlukla schema.org sözlüğü kullanılır. Bir ürün sayfası için "@type": "Product" yazılır. Ardından ürün adı, fiyat, para birimi, stok durumu ve ortalama puan anahtar-değer çiftleri olarak eklenir. Bir etkinlik sayfasında tarih ve mekân, bir tarif sayfasında pişirme süresi aynı yolla işaretlenir.

Google bu veriyi okuyarak arama sonucunda zengin sonuç gösterebilir. Yıldızlı puan, açılır SSS kutusu ve ürün fiyatı en bilinen örneklerdir. Gösterim garanti değildir: işaretleme yalnız uygunluk sağlar, kararı Google verir. Google, SSS zengin sonucunu zamanla daha dar bir site grubuyla sınırladı. Bu yüzden işaretlemenin güncel kurallara uyup uymadığı düzenli olarak kontrol edilmelidir.

JSON-LD'deki bilgi sayfada görünen içerikle aynı olmalıdır. Sayfada olmayan bir puanı işaretlemek elle uygulanan işlem riskini doğurur. Yapılandırılmış veri, Türk Bilişim'in SEO (Arama Motoru Optimizasyonu) çalışmalarında teknik kontrol başlıkları arasında yer alıyor. Yayın öncesinde Google'ın Zengin Sonuçlar Testi aracıyla sayfa adresi girilip hatalar tek tek görülebilir.

JSON'un ortaya çıkışı ve standartları

JSON'u Douglas Crockford tanımladı. Biçim, JavaScript'in nesne yazım kuralından türetildi ama JavaScript'ten bağımsız bir veri biçimi olarak tasarlandı. Tarayıcıların JavaScript'i doğrudan çalıştırması, JSON'un web servislerinde hızla benimsenmesini kolaylaştırdı.

Bugün JSON birden fazla resmi belgeyle tanımlanıyor. Wikipedia'ya göre 2017'de yayımlanan RFC 8259, İnternet Standardı STD 90'ın güncel sürümüdür ve ECMA-404 ile uyumludur. JSON aynı yıl ISO/IEC 21778:2017 adıyla uluslararası standart olarak da yayımlandı. ECMA-404 yalnız söz dizimini tarif eder. RFC 8259 ise biçimin internette nasıl değiş tokuş edileceğini de düzenler.

RFC 8259'un pratikte en çok işe yarayan kuralı karakter kodlamasıyla ilgilidir. Kapalı bir ekosistem dışında sistemler arasında gönderilen JSON metni UTF-8 ile kodlanmak zorundadır. Türkçe karakterlerin API yanıtlarında bozuk görünmesi, çoğunlukla bu kurala uyulmamasından kaynaklanır. Benzer teknik konular Özel Yazılım Geliştirme kategorisindeki yazılarda ele alınıyor.

Mobil uygulama yaptırmayı mı düşünüyorsunuz?

Sık sorulan sorular

JSON bir programlama dili mi?

Hayır. JSON yalnız veriyi tarif eder, içinde döngü, koşul ya da işlev yoktur. Bir programlama dilinin okuyup yazdığı bir metin biçimidir.

JSON yalnız JavaScript ile mi kullanılır?

Hayır. Adı JavaScript'ten gelse de Python, PHP, Java, C#, Swift ve Kotlin gibi dillerin hepsinde JSON okuyup yazan hazır kütüphaneler bulunur.

JSON dosyası hangi programla açılır?

Uzantısı .json olan dosya, Not Defteri dahil her metin düzenleyicisiyle açılır. Visual Studio Code gibi kod düzenleyiciler girintiyi düzenler ve yazım hatasını işaretler. Chrome ve Firefox da dosyayı ağaç görünümünde gösterir.

JSON'a yorum satırı eklenebilir mi?

Standart JSON yorum satırına izin vermez ve yorum içeren dosyayı ayrıştırıcılar hata olarak reddeder. Bazı araçlar ayar dosyalarında yorum kabul eden JSONC ya da JSON5 gibi genişletilmiş biçimler kullanır. Yorum gerekiyorsa veri içinde "aciklama" gibi ayrı bir anahtar açmak, her ayrıştırıcıyla çalışan yoldur.

Sık Sorulan Sorular

JSON nedir?

JSON, JavaScript Object Notation'ın kısaltmasıdır. Veri alışverişi için kullanılan hafif bir format olup, insan tarafından okunabilir ve yazılabilir. Genellikle web uygulamalarında veri transferi için tercih edilir. JSON, anahtar-değer çiftleriyle yapılandırılmıştır ve birçok programlama dili tarafından desteklenir.

JSON'un avantajları nelerdir?

JSON, veri yapısını basit ve anlaşılır bir biçimde sunar. Veri boyutu genellikle XML'e göre daha küçüktür, bu da daha hızlı veri iletimine olanak tanır. Ayrıca, JavaScript ile entegrasyonu kolaydır ve birçok programlama dilinde kullanılabilir. Bu özellikleri sayesinde geniş bir kullanım alanına sahiptir.

JSON ile XML arasındaki farklar nelerdir?

JSON ve XML arasındaki en belirgin fark, veri yapısındaki sadelik ve okunabilirliktir. JSON, daha az sözdizimi gerektirirken, XML daha karmaşık bir yapıya sahiptir. JSON daha hafif olduğu için veri iletimi daha hızlıdır. Bununla birlikte, XML daha fazla özellik ve esneklik sunar.

JSON nasıl kullanılır?

JSON kullanmak için öncelikle verilerinizi JSON formatında yapılandırmalısınız. Ardından, bu verileri API'ler aracılığıyla gönderip alabilirsiniz. JavaScript veya diğer programlama dilleri ile JSON verilerini işleyebilir, çözümleyebilir ve kullanabilirsiniz. JSON, özellikle web uygulamalarında yaygın olarak kullanılır.

JSON verileri nasıl yapılandırılır?

JSON verileri, anahtar-değer çiftleri ile yapılandırılır. Anahtar, verinin adını temsil ederken, değer ise o anahtara karşılık gelen veridir. Tüm veriler küme parantezleri içinde tanımlanır ve anahtar-değer çiftleri virgüllerle ayrılır. Bu yapı, verilerin düzenli ve erişilebilir olmasını sağlar.

JSON'un veri tipleri nelerdir?

JSON formatında kullanabileceğiniz veri tipleri şunlardır: string, number, object, array, boolean ve null. String, bir metin parçasını temsil ederken, number sayısal değerleri ifade eder. Object, anahtar-değer çiftlerinden oluşan bir yapıyken, array birden fazla değeri sıralı bir şekilde tutar.

JSON'da hata ayıklama nasıl yapılır?

JSON'da hata ayıklama, verilerin doğru yapılandırıldığından emin olmak için gereklidir. Hataları tespit etmek için JSON validator araçları kullanabilirsiniz. Bu araçlar, JSON'un doğru bir biçimde yapılandırılıp yapılandırılmadığını kontrol eder. JSON verilerinizi düzenlerken dikkatli olmalısınız.

JSON, hangi alanlarda kullanılır?

JSON, web uygulamaları, mobil uygulamalar ve sunucu iletişimi gibi birçok alanda kullanılır. API'ler aracılığıyla veri alışverişi sağlamak için yaygın bir format olarak tercih edilir. Ayrıca, veri depolama ve yapılandırma dosyaları oluşturmak için de kullanılabilir.

JSON'un güvenliği nasıl sağlanır?

JSON'un güvenliğini sağlamak için veri doğrulama ve sanitizasyon yöntemleri kullanılmalıdır. Ayrıca, API'ler üzerinde kimlik doğrulama ve yetkilendirme mekanizmaları uygulamak önemlidir. Veri iletimi sırasında HTTPS protokolü kullanarak verilerin güvenliğini artırabilir, olası saldırılara karşı önlem alabilirsiniz.

JSON ve veritabanları arasındaki bağlantı nedir?

JSON, veritabanları ile veri alışverişi yapmak için sıkça kullanılır. Özellikle NoSQL veritabanları, verileri JSON formatında saklar. Bu sayede geliştiriciler, verileri daha esnek bir biçimde yönetebilir ve uygulama ile veritabanı arasında kolayca veri iletebilir.

JSON Nedir ve Ne İşe Yarar?

JSON, JavaScript Object Notation'ın kısaltmasıdır ve veri alışverişinde yaygın olarak kullanılan hafif bir formatıdır. İnsanlar tarafından okunabilir olması ve makineler tarafından kolayca işlenebilmesi nedeniyle popülerdir. Bu rehber, JSON'un ne olduğunu ve nasıl kullanabileceğinizi adım adım açıklamaktadır.

  1. 1

    JSON Nedir?

    JSON, veri yapısını temsil eden, metin tabanlı bir format olup, JavaScript programlama dilinden türetilmiştir. Anahtar-değer çiftleri ile veri depolar ve bu nedenle hem insan hem de makine tarafından kolayca okunabilir. Uygulamalar arasında veri alışverişi yapmak için sıklıkla kullanılır ve özellikle web uygulamalarında yaygındır.
  2. 2

    JSON'un Yapısı

    JSON, veri yapısını temsil etmek için iki ana yapı kullanır: nesneler ve diziler. Nesneler, süslü parantezler ({}) içinde anahtar-değer çiftleri içerirken, diziler köşeli parantezler ([]) içinde sıralı değerler taşır. Bu yapılar, karmaşık verilerin düzenli bir şekilde temsil edilmesine olanak tanır.
  3. 3

    JSON'un Avantajları

    JSON, basit ve hafif bir format olması sebebiyle hızlı bir şekilde veri iletimine olanak tanır. İnsanlar tarafından kolayca okunabilir olması, geliştiricilerin veriyi anlamasını ve üzerinde çalışmasını kolaylaştırır. JSON ayrıca birçok programlama dili ile uyumlu olup, geniş bir ekosistemde kullanılabilir.
  4. 4

    JSON Nasıl Oluşturulur?

    JSON oluşturmak için, anahtar-değer çiftlerini uygun bir formatta düzenlemeniz yeterlidir. Örneğin, bir kişinin bilgilerini temsil etmek için 'isim', 'yaş' gibi anahtarlar kullanılarak veri yapılandırılabilir. Bunun için bir metin editörü veya programlama dili kullanılabilir. JSON, doğru biçimlendirilmelidir.
  5. 5

    JSON'u Kullanmak

    JSON verisini kullanmak için, bu veriyi bir uygulama veya web sayfasında almak ve işlemek gerekir. Genellikle AJAX (Asynchronous JavaScript and XML) gibi yöntemler aracılığıyla sunucudan JSON verisi çekilir. Bu veri, uygulamanızda dinamik içerik oluşturmada veya kullanıcı etkileşimlerini yönetmede kullanılabilir.
  6. 6

    JSON ile Veri Alışverişi

    JSON, farklı sistemler arasında veri alışverişi yapmak için yaygın olarak kullanılır. Örneğin, bir web servisi, istemciye JSON formatında veri döndürebilir. Bu, uygulamalar arasında veri entegrasyonunu kolaylaştırır. JSON, RESTful API'ler ile sıkça kullanılarak verimli bir iletişim sağlar.
  7. 7

    Sonuç ve Uygulama

    JSON, modern yazılım geliştirme süreçlerinde vazgeçilmez bir araçtır. Veri yapılandırması, alışverişi ve entegrasyonu konusunda sağladığı kolaylıkla geliştiricilerin işini büyük ölçüde kolaylaştırır. Türk Bilişim ile çalışarak, JSON kullanımını daha verimli hale getirebilir ve projelerinizi bir üst seviyeye taşıyabilirsiniz.
Bir projeniz mi var?

Türk Bilişim · Ücretsiz Teklif

Android Uygulama Geliştirme projeniz için ücretsiz teklif alın

Numaranızı bırakın, size hemen dönelim. Görüşme ücretsiz.

Aydınlatma metnini okuyun

Nurullah Okatan İçerik Yazarı

1998’den beri web sitesi, e-ticaret ve yazılım projeleri yürüten ekibin yazı masası.

LinkedInInstagramFacebook

Bu yazıyı paylaşın

Yorumlar

Yorumlar

Henüz yorum yok.

Yorum yazın

Puanınız (isteğe bağlı)

Aydınlatma metni

Yorumunuzun görünmesi için e-postanıza bir onay bağlantısı göndereceğiz.

Türk Bilişim · Dijital Dönüşüm Danışmanı

Çevrimiçi
Merhaba! Aklınızdaki projeyi ya da fikri yazın, birlikte başlayalım.
İstediğinizi yazın, Türk Bilişim yapay zekâsı anında yanıtlasın.